ئێران پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا ڕاگرت و هەڕەشەی داخستنی گەرووی هورمز و باب ئەلمەندەب دەکات.

ئەمڕۆ دووشەممە 1ـی حوزەیرانی 2026، ئاژانسی هەواڵی “تەسنیم”ـی ئێران ڕایگەیاندم، تیمی دانوستانکاری ئێران، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر بە هێرشەکانی سەر لوبنان، تەواوی ئاڵوگۆڕی پەیامەکانی لەگەڵ ئەمریکا لە ڕێگەی نێوەندگیرییەوە ڕاگرتووە.

ئاماژەی بەوەشکرد، بڕیاری ڕاگرتنی دانوستانەکان و ئاڵوگۆڕی نامەکان لەلایەن تیمە ئێرانییەکەوە وەک ناڕەزایەتییەک دراوە بەرامبەر بە بەردەوامیی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئیسرائیل لە لوبنان، کە بە وتەی تاران “پێشێلکارییەکی ئاشکرای ڕێککەوتنی ئاگربەستە لەسەرجەم بەرەکاندا".

دەشڵێت:"مەرجی هەر جۆرە دەستپێکردنەوەیەکی دیالۆگ، بریتییە لە ڕاگرتنی دەستبەجێی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان لە غەززە و لوبنان، لەگەڵ پاشەکشەی تەواوەتیی هێزەکانی ئیسرائیل لە ناوچە داگیرکراوەکانی لوبنان ".

وتیشی، هەر جۆرە تێگەیشتنێک لە داهاتوودا پەیوەستە بە جێبەجێکردنی ئەم داواکارییانەوە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە.

هاوکات، سەرچاوە ئاگادارەکان ئاشکرایان کردووە کە ئێران و “بەرەی مقاوەمە” هەنگاوی بەکۆمەڵیان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی گرژییەکان و سزادانی ئیسرائیل و لایەنگرانی خستووەتە بەرنامەی کاریانەوە و هەڕەشەی ئەوە کراوە کە “داخستنی تەواوەتیی گەرووی هورمز” و چالاککردنی بەرەکانی دیکە، لەنێویاندا گەرووی “باب ئەلمەندەب”، وەک بژاردەیەک بۆ وەڵامدانەوە لە ئارادایە.

ئێران پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا ڕاگرت

سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، رەنگە ئەمریکا ناچار بێت لێدانێکی توندتر و گەورەتر لە ئێران بووەشێنێت، واشنتن بە کردەیی کۆنترۆڵی دۆخی ئێران و ڤەنزوێلای کردووە.
&nbsp;
ئەمڕۆ چوارشەممە 20ـی ئایاری 2026، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، هەرچەندە حەز دەکات خەڵکی کەمتر بکوژرێن، بەڵام هۆشداری دا و دەڵێت، "رەنگە ناچار بین لێدانێکی گەورەی توندتر لە ئێران بدەین، هێشتا دڵنیا نیم بەڵام بەم زووانە دەزانن ".

ئاماژەی بەوەشکرد، ئێران "وێران بووە" و خەڵکەکەی بەهۆی خراپیی بژێوییەوە زۆر تووڕەن و دۆخەکە بەرەو گرژیی زیاتر دەچێت.

رەنگە ناچاربین هێرش  بکەینەوە سەر ئێران

بزووتنەوەی حەماس ناوەڕۆکی ڕاپۆرتی "ئەنجومەنی ئاشتی" ڕەتدەکاتەوە.
 
ئەمڕۆ سێشەممە 19ـی ئایاری 2026، بزوتنەوەی حەماس رایگەیاند، ڕاپۆرتەکە چەواشەکاری تێدایە و حکومەتی ئیسرائیل لە بەرپرسیارێتییەکانی دەبوێرێت و ئامادەیی خۆیشی بۆ رادەستکردنی غەززە بە لیژنەی نیشتمانیی دەردەبڕێت.
 
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو بانگەشەیەی کە گوایە بزووتنەوەکە ڕێگرە لەبەردەم دەستپێکردنەوەی پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەی غەززە، "بانگەشەیەکی بێ بنەمایە"، و چاوپۆشی لەوە دەکات کە ئیسرائیل پابەندی زۆرینەی بەڵێنەکانی نەبووە.
 
هاوکات، سەبارەت بە بەڕێوەبردنی کەرتی غەززە، بزووتنەوەکە جەختی لەوە کردووەتەوە کە ئامادەن ئیدارەی غەززە ڕادەستی "لیژنەی نیشتمانی" بکەن، بەڵام لە بەرامبەردا ئیسرائیل بەردەوامە لە ڕێگریکردن لە چوونە ناوەوەی ئەو لیژنەیە و وەرگرتنی ئەرکەکانی.

حەماس: ئامادەین غەززە رادەست بکەین

وەزارەتی بەرگریی ڕووسیا ڕایگەیاند، کە سیستەمەکانی بەرگریی ئاسمانیی وڵاتەکەی توانیویانە شەوی ڕابردوو هێرشێکی بەرفراوانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکرانیا پوچەڵ بکەنەوە و سەدان درۆن تێکبشکێنن.
ئەمڕۆ یەکشەممە 17ـی ئایاری 2026، وەزارەتی بەرگریی ڕووسیا ڕایگەیاند، سیستەمەکانی بەرگریی ئاسمانی توانیویانە 556 درۆنی ئۆکرانی لە جۆری ( باڵ – جێگیر ) لە ئاسمانی زیاتر لە 12 ناوچەی جیاوازی وڵاتەکەدا تێکیانبشکێنن.
هاوکات، ئەمە یەکێکە لە گەورەترین هێرشە درۆنییەکانی ئۆکرانیا بۆ سەر قووڵایی خاکی ڕووسیا لەوەتەی دەستپێکردنی جەنگەوە، کە تیایدا مۆسکۆ جەخت لەوە دەکاتەوە زۆربەی ئامانجەکان پێش گەیشتنیان بە شوێنی مەبەست تێکشێندراون.

شەوی ڕابردوو زیاتر لە 500 درۆنمان تێکشکاندووە

بە مەبەستی نێوەندگیری و کاراکردنەوەی گفتوگۆکانی ئاشتی لە نێوان ئێران و ئەمریکا، وەزیری ناوخۆی پاکستان، بە سەردانێکی فەرمی گەیشتە تاران.


ئەمڕۆ شەممە 16ـی ئایاری 2026، موحسین نەقوی، وەزیری ناوخۆی پاکستان گەشتە تاران و بە گوێرەی ئاژانسەکان، ئامانجی ئەم سەردانە گەیشتنە بە "چوارچێوەیەکی رێککەوتنی دیاریکراو".

بەپێی زانیارییەکان، لایەنی ئەمریکی داوای وەڵامی چەند خاڵێکی ورد دەکات کە واشنتن داوای کردووە.

ئاژانسەکان ئاماژەیان بەوە کردووە، "بەرەوپێشچوونی باش" لە پرسی گەرووی هورمزدا هەیە و جەختیان کردووەتەوە کە "هیچ جێگرەوەیەک بۆ رێککەوتنێکی کاتی لە نێوان ئەمریکا و ئێران لە ئارادا نییە".

ئەمەش لەکاتێکدایە، پێشتریش محەمەدباقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، هۆشداری دابووە ئەمریکا، کە دەبێت "پێشنیازە 14 خاڵییەکەی ئێران" قبووڵ بکەن، ئەگەر نا رووبەڕووی شکستی یەک لە دوای یەک دەبنەوە.

ئەم لێدوانەی قالیباف دوای ئەوە هات کە ترەمپ پێشنیارێکی پێشووی ئێرانی رەت کردەوە و رایگەیاند کە ئاگربەستەکە لە دۆخێکی مەترسیدایە.

وەزیری ناوخۆی پاکستان گەیشتە تاران

تۆم باراك له‌په‌یامێكدا رایگەیاند‌، پیرۆزبایی له‌ عه‌لی زه‌یدی سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق ده‌كه‌ین به‌بۆنه‌ی به‌ده‌ستهێنانی متمانه‌ی په‌رله‌مان و ڕه‌زامه‌ندی حكومه‌ته‌كه‌ی له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانه‌وه‌.


ئەمڕۆ پێنجشەممە 14ـی ئایاری 2026، تۆم باراك نوێنه‌ری ئه‌مریكا لە عێراق،‌ له‌په‌یامێكدا پیرۆزبایی له‌ عه‌لی زه‌یدی سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق كرد، به‌بۆنه‌ی به‌ده‌ستهێنانی متمانه‌ی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی حكومه‌ته‌كه‌ی و دەڵێت، "سه‌رۆك تره‌مپ ئاماده‌یه‌ كار له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌كه‌تان بكات ".
 

ئاماژه‌ی به‌وه‌شكرد، ئێمه‌ گه‌شبینین به‌ سه‌ركردایه‌تییه‌ نوێیه‌كه‌تان و به‌وپه‌ڕی خۆشحاڵییه‌وه‌ چاوه‌ڕێی كاركردن له‌گه‌ڵ ئێوه‌ ده‌كه‌ین بۆ په‌ره‌پێدانی ئه‌جێندایه‌كی گه‌وره‌ كه‌ هاوته‌ریب بێت له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ هاوبه‌شه‌كانمان، بنیاتنانی عێراقێكی خاوه‌ن سه‌روه‌ری و ئاوه‌دان و سه‌قامگیر كه‌ به‌ ئاشتی له‌گه‌ڵ دراوسێكانیدا بژی و ده‌رفه‌ت و گه‌شه‌كردن بۆ هه‌مو هاوڵاتیانی له‌ هاوبه‌شییه‌كی به‌رهه‌مداردا له‌گه‌ڵ ئه‌مریكادا دابینبكات.
وتیشی، سه‌رۆك تڕه‌مپ و ماركۆ ڕوبیۆ و ئه‌مریكا ئاماده‌كارییه‌كی ته‌واویان هه‌یه‌ بۆئه‌وه‌ی له‌ نزیكه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌ و حكومه‌ته‌كه‌تان كاربكه‌ن بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌ هاوبه‌شه‌كانمان كه‌ خۆشگوزه‌رانییه‌ بۆ گه‌لی عێراق و نه‌هێشتنی تیرۆر، كه‌ هه‌میشه‌ به‌ربه‌ست بوه‌ له‌به‌رده‌م پێشكه‌وتنی خه‌ڵك.
ئەمەش لەکاتێکدایە، له‌كۆبونه‌وه‌ی ئه‌مشه‌وی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراقدا، كابینه‌كه‌ی عه‌لی زه‌یدی په‌سه‌ندكرا و ده‌نگ له‌سه‌ر 14 كاندیدی وه‌زاره‌ته‌كان درا.

سه‌رۆك تره‌مپ ئاماده‌یه‌ كار له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌كه‌تان بكات 

یەکەم پیتی ناوەکەی رۆبیۆ لە (卢比奥 ) بۆ (鲁比奥) گۆڕدراوە، تا بتوانێت بەبێ کێشە گەشتەکەی بکات

جیاوازییەکە تەنها لە یەک پیتدایە، بەڵام لە زمانی چینیدا ئەو پیتە دەبێتە هۆی ئەوەی کەسەکە لە "کەسێکی قەدەغەکراو" ببێتە "کەسێکی ئاسایی" لە ناو سیستەمی کۆمپیوتەردا.
ناوی پێشوو (卢比奥 - Lú bǐ ào): ئەم ناوە لە چیندا زیاتر پەیوەست بوو بەو سزایانەی کە خرا بوونە سەر ڕوبیۆ، و ناوی ئەو لە لیستی ڕەشی چیندا بەم شێوەیە تۆمارکرابوو.
ناوی نوێ (鲁比奥 - Lǔ bǐ ào): بە گۆڕینی یەکەم پیت (تۆنەکەی گۆڕدراوە)، ناوەکە لە سیستەمە ئەلیکترۆنییەکانی ڤیزە و پاسپۆرتدا وەک ناوێکی جیاواز دەرکەوتووە.
ئەم ناو گۆڕینە ئەنجامدرا تا ڕێگرییە تەکنیکییەکانی ناو سیستەمی کۆنترۆڵی سنوورەکانی چین تێپەڕێنێت و بتوانێت بەبێ ئەوەی سیستەمەکە دەستبەجێ بڵێ "ئەم کەسە قەدەغەکراوە"، بتوانێت بەبێ هیچ ڕێگرییەک گەشتەکەی ئەنجامبدات.

یەکەم پیتی ناوەکەی رۆبیۆ گۆڕدرا تا بتوانێت  گەشتەکەی ئەنجام بدات

ئۆتیزم کە بە زانستی بە کۆنیشانەی تێکچوونی شەبەنگی ئۆتیزم ناسراوە، تێکچوونێکی گەشەی دەمارییە کە کار دەکاتە سەر چۆنیەتی پەیوەندی و کارلێکی کەسەکان لەگەڵ دەوروبەریان، ئەم تێکچوونە لە منداڵییەوە دەردەکەوێت و دەبێتە هۆی ئەوەی کەسی تووشبوو لە تێگەیشتن لە ئاماژە کۆمەڵایەتییەکان، زمان و دروستکردنی پەیوەندی لەگەڵ کەسانی تردا ڕووبەڕووی ئاستەنگ ببێتەوە، ئۆتیزم نەخۆشی نییە کە چارەسەری هەبێت، بەڵکو جۆرێکە لە جیاوازی لە کارکردنی مێشکدا کە پێویستی بە تێگەیشتن و پاڵپشتی هەیە. هۆکارەکانی تووشبوون بە ئۆتیزم
تا ئێستا زانست هۆکارێکی دیاریکراوی بۆ ئۆتیزم نەدۆزیوەتەوە، بەڵام توێژینەوەکان دەریدەخەن کە کۆمەڵێک هۆکار بەیەکەوە کار دەکەن بۆ دروستبوونی ئەم تێکچوونە:
1- هۆکاری بۆماوەیی (جینات) بۆماوەیی بە سەرەکیترین هۆکار دادەنرێت، توێژینەوەکان دەریدەخەن کە هەندێک گۆڕانکاری لە جینەکاندا دەبنە هۆی تێکچوونی گەشەی مێشک، ئەگەر خێزانێک منداڵێکی ئۆتیزمی هەبێت، ئەگەری تووشبوونی منداڵەکانی دیکەیان زیاترە، ئەمەش هێز و کاریگەری جینات دەسەلمێنێت.
2- تەمەنی دایک و باوک هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە بەرزبوونەوەی تەمەنی دایک و باوک (بەتایبەت باوک) لە کاتی منداڵبووندا، ئەگەری تووشبوونی منداڵ بە ئۆتیزم زیاد دەکات، ئەمەش ڕەنگە پەیوەندی بە گۆڕانکارییە سروشتییەکانی ناو جینەکانەوە هەبێت لەگەڵ تەمەندا. 
3- هۆکارە ژینگەیییەکان بەر لە لەدایکبوون بەرکەوتنی دایک بە هەندێک جۆری ژەهر، پیسبوونی هەوا، یان تووشبوون بە هەندێک هەوکردنی ڤایرۆسی لە کاتی دووگیانیدا، ڕەنگە کاریگەری هەبێت لەسەر پڕۆسەی گەشەی مێشکی کۆرپەلە. 
4- کێشەکانی کاتی دووگیانی و لەدایکبوون لەدایکبوونی پێشوەختە (بەر لە کاتی دیاریکراو) یان کەمبوونی کێشی منداڵ لە کاتی لەدایکبووندا، وەک هۆکاری یاریدەدەر بۆ زیادکردنی ئەگەری تووشبوون بە ئۆتیزم ئەژمار دەکرێن. 
5- گەشەی دەماری و مێشک توێژینەوە پزیشکییەکان دەریدەخەن کە مێشکی کەسانی ئۆتیزم لە ڕووی پێکهاتە و چۆنیەتی پەیوەندی نێوان دەمارەکانەوە جیاوازیان هەیە، ئەم جیاوازییانە لە قۆناغی سەرەتای گەشەی کۆرپەلەدا لە ناو ڕەحمدا دەست پێدەکەن. پەیوەندی نێوان کوتان و ئۆتیزم یەکێکە لەو بابەتانەی کە لە چەند دەیەی ڕابردوودا گەورەترین مشتومڕی دروستکردووە، ئەم گومانە بۆ یەکەمجار لە ساڵی 1998 سەری هەڵدا، کاتێک توێژینەوەیەکی بچووک لە گۆڤارێکی پزیشکیدا بڵاوکرایەوە لەلایەن Andrew Wakefield و بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە ڤاکسینی MMR (سورێژە، مێکوژە و سورێژەی ئەڵمانی) ڕەنگە پەیوەندی بە ئۆتیزمەوە هەبێت. پێکهاتەی ڤاکسینەکان گومانێکی دیکە کە پەیوەندی بە ماددەی سیمێرۆساڵ (Thimerosal) هەبوو، کە جۆرێکە لە جیوە و وەک پارێزەر لە هەندێک ڤاکسیندا بەکاردەهات، هەرچەندە توێژینەوەکان نەیان سەلماند کە ئەم ماددەیە زیانی هەبێت، بەڵام بۆ دڵنیایی زیاتر لە ساڵی2001وە لە زۆربەی ڤاکسینەکانی منداڵان لادراوە, سەرەڕای لادانی ئەم ماددەیە، ڕێژەی ئۆتیزم هەر وەک خۆی ماوەتەوە، ئەمەش جارێکی تر دەیسەلمێنێت کە کوتان هۆکار نییە. 

ڕاستییە زانستییەکانی ئەو توێژینەوەیە پاش لێکۆڵینەوەیەکی ورد و گشتگیر لە هەموو جیهاندا دەرکەوت کە ئەو توێژینەوەیە هەڵەی زۆری تێدابووە و زانیارییەکانی بە وردی کۆنەکراوەتەوە، هەر بۆیە گۆڤارەکە بابەتەکەی کشاندەوە، لەو کاتەوە تا ئەمڕۆ، پاش کشاندنەوەی ئەو تویژینەوەیە دەیان توێژینەوەی زۆر گەورە لەسەر ملیۆنان منداڵ لە وڵاتە جیاوازەکانی جیهان ئەنجامدراون، ئەنجامی هەموو ئەو توێژینەوانە بە یەکدەنگی جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە هیچ پەیوەندییەک لە نێوان کوتان و تووشبوون بە ئۆتیزمدا بوونی نییە. ئامۆژگاری پزیشکەکان و زاناکان سەبارەت بە مامەڵەکردن لەگەڵ پرسی ئۆتیزم و ڤاکسین 1- بەردەوامبوون لەسەر خشتەی کوتان پزیشکان جەخت دەکەنەوە کە کوتان باشترین ڕێگەیە بۆ پاراستنی منداڵ لە نەخۆشییە مەترسیدارەکان و هیچ پەیوەندییەکی سەلمێندراوی بە ئۆتیزمەوە نییە, ڕەتکردنەوەی ڤاکسین منداڵەکە دەخاتە بەر مەترسی تووشبوون بە نەخۆشیی توند کە دەکرێت ببێتە هۆی گیانلەدەستدان.
2- دەستنیشانکردنی پێشوەختە زاناکان ئامۆژگاری دایکان و باوکان دەکەن کە چاودێری وردی قۆناغەکانی گەشەی منداڵەکانیان بکەن، ئەگەر تێبینی دواکەوتنی زمان یان کەمیی کارلێکی کۆمەڵایەتییان کرد، پێویستە بە زووترین کات سەردانی پزیشکی پسپۆڕ بکەن، چونکە دەستێوەردانی پێشوەختە کاریگەری گەورەی هەیە لەسەر باشترکردنی تواناکانی منداڵی ئۆتیزم.
3- پشت بەستن بە سەرچاوە زانستییە باوەڕپێکراوەکان ئامۆژگاری دەکرێت کە زانیارییە پزیشکییەکان تەنها لە دامەزراوە فەرمییەکانی وەک ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) یان سەنتەری کۆنتڕۆڵکردنی نەخۆشییەکان (CDC) وەربگیرێن، دوورکەوتنەوە لەو دەنگۆ و تیۆریانەی کە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەبێ بەڵگەی زانستی بڵاودەکرێنەوە، زۆر گرنگە بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی ترس و زانیاری هەڵە.
4- تێگەیشتن لە ئۆتیزم وەک جیاوازییەک نەک نەخۆشی زاناکان ڕێنمایی کۆمەڵگە دەکەن کە ئۆتیزم وەک جۆرێک لە جیاوازی لە کارکردنی مێشکدا ببینن، لە جیاتی گەڕان بەدوای چارەسەرێکی ئەفسوناوی کە بوونی نییە، پێویستە ژینگەیەکی لەبار و پاڵپشت بۆ ئەم منداڵانە دابین بکرێت تا بتوانن بەهرەکانیان پەرەپێ بدەن.
5- دوورکەوتنەوە لە چارەسەرە ناسەلمێنراوەکان پزیشکان هۆشداری دەدەن لە بەکارهێنانی هەر جۆرە دەرمان، پارێزێکی خواردنی توند، یان چارەسەرێکی جێگرەوە کە لەلایەن زانستەوە پشتڕاست نەکراوەتەوە، چونکە ڕەنگە نەک هەر سوودی نەبێت، بەڵکو زیانی تەندروستی بۆ منداڵەکە هەبێت. سەرچاو پشتگیرەکان: World Health Organization (WHO): Vaccines and Autism - Questions and Answers.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Vaccine Safety - Autism and Vaccines.
American Academy of Pediatrics (AAP): Vaccine Safety - Examining the Evidence.
Mayo Clinic: Autism Spectrum Disorder - Causes and Risk Factors.
National Health Service (NHS): Why vaccination is safe and important - MMR and Autism Annals of Internal Medicine (2019): Measles, Mumps, Rubella Vaccination and Autism - A Nationwide Cohort Study (توێژینەوەیەک لەسەر زیاتر لە 650 هەزار منداڵ).
Journal of the American Medical Association (JAMA): Autism Occurrence by MMR Vaccine Status Among US Children With Older Siblings With and Without Autism.
Cochrane Library: Vaccines for measles, mumps, rubella and varicella in children

ئایا ڤاکسین دەبێتە هۆکاری ئۆتیزمی منداڵان؟

ئاژانسی بلومبێرگ رایگەیاند، کۆگاکانی نەوتی جیهان بەهۆی بەردەوامی جەنگ لە دژی ئێران و گرژییەکانی گەرووی هورمز بەرەو بەتاڵ بوونەوە دەچێت.

ئەمڕۆ شەممە 9ـی ئایاری 2026، ئاژانسی بلومبێرگ رایگەیاند، بە هۆی جەنگی ئێران و داخستنی گەرووی هورمز، نەوت بە شێوەیەکی زۆر کەم و سنووردار دەگات بە کۆگاکانی نەوتی جیهانی، ئەمەش وایکردووە کۆگاکان بەرەو بەتاڵ بوونەوە بچن.

ئاماژەی بەوەشکرد، کۆگای نەوتی جیهانی بە بڕی نزیکەی 4.8 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا کەمی کردووە لە نێوان ماوەی 1ـی ئازاری 2026 تاوەکو 25ـی نیسان.

ئاشکراشی کرد، کۆگای نەوتی جیهانی نزیک بووەتەوە لە نزمترین ئاستی خۆی لە دوای ساڵی 2018ـەوە، ئەمەش مەترسی لەسەر بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و کەمبوونەوەی وزە دروست کردووە.
ئەمەش لەکاتێکدایە، ئەم هۆشدارییەی ئاژانسی بلومبێرگ،لەوە دێت کە گەرووی هورمز، وەک شا دەماری گواستنەوەی نەوت و غازی جیهان، گرژییەکی بێوێنەی بەخۆوە بینیوە و ئەم ناسەقامگیرییەش دوای هەڵگیرسانی جەنگی نێوان ئیسرائیل، ئەمریکا بۆ سەر ئێران لە 28ـی شوباتی رابردووەوە دەستی پێکردووە و کاریگەرییەکی راستەوخۆی لەسەر بازاڕەکانی وزە لە سەرانسەری جیهاندا دروست کردووە.

بەردەوامی جەنگ کۆگاکانی نەوتی جیهان بەتاڵ دەکات

مۆسکۆ لە ڕێگەی دەریای قەزوینەوە بە هانای تارانەوە دەچێت



رۆژنامەی نیویۆرک تایمز رایگەیاند، رووسیا لە رێگەی دەریای قەزوینەوە چەک و پێداویستییەکان دەگەیەنێتە ئێران و بەم جۆرەش کاریگەری گەمارۆ دەریاییەکەی سەر ئەو وڵاتە کەمبووەتەوە.
 
ئەمڕۆ شەممە 9ـی ئایاری 2026، ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزی ئەمریکی لە زاری بەرپرسانی وڵاتەکەیەوە رایگەیاند، ڕووسیا لە ڕێگەی دەریای قەزوینەوە پارچە و پێکهاتەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن) هەناردەی ئێران دەکات، ئەمەش هاوکاریی ئەو وڵاتە دەکات بۆ دووبارە بونیادنانەوەی توانا سەربازییەکانی و کەمکردنەوەی کاریگەری گەمارۆ دەریاییەکانی سەر ئێران.
 
ئاماژەری بەوەشکرد، مۆسکۆ لە ئێستادا ئەو کاڵا و پێداویستییانە بۆ تاران دابین دەکات کە بەپێی نەریتەکان پێشتر لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە تێدەپەڕین و هاوردە دەکران.
 
ئەمەش لەکاتێکدایە، بە پشت بەستن بە داتاکانی بازرگانیی ڕووسیا، نیویۆرک تایمز ڕوونیکردووەتەوە کە لە چەند مانگی ڕابردوودا جووڵەی بارکردن و گواستنەوەی کەشتییەکان لە دەریای قەزوینەوە بۆ ئێران بە شێوەیەکی بەرچاو زیادیکردووە.

مۆسکۆ بەهانای تارانەوە دەچێت

وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا بەنیازە سزای دارایی بەسەر بریکاری وەزیری نەوتی عێراقدا بسەپێنێت بەهۆی تێوەگلانی لە پڕۆسەی هاوکاریکردنی ئێران.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، 7-5-2026، بە گوێرەی رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ، وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا بەنیازە سزای دارایی بەسەر عەلی مەعارج بەهادلی، بریکاری وەزیری نەوتی عێراقدا بسەپێنێت، بەهۆی تێوەگلانی لە پڕۆسەی هاوکاریکردنی ئێران بۆ دەربازبوون لە گەمارۆ نێودەوڵەتییەکان.
رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، بەپێی تۆمەتەکانی ئەمریکا، ئەم لێپرسراوە باڵایەی عێراق رێگەی داوە رۆژانە بە بڕی چەندین ملیۆن دۆلار نەوتی عێراق بە بارهەڵگر بگوازرێتەوە بۆ قاچاغچییەک، کە لەوێدا نەوتەکە لەگەڵ خاوی ئێرانی تێکەڵ کراوە.
ئەوەشی خستەڕوو، کە ناوبراو هاوکاری کردووە لە ساختەکردنی بەڵگەنامە فەرمییەکاندا بۆ ئەوەی نەوتە تێکەڵاوەکە وەک بەرهەمێکی ٪100 عێراقی نیشان بدرێت و بەو شێوەیە لە بازاڕە جیهانییەکاندا ساغبکرێتەوە.

ئەمریکا سزای بەرپرسێکی عێراق دەدات

لە مانگی ئایاری ساڵی 2026دا، جیهان ڕووبەڕووی بارودۆخێکی تەندروستی نائاسایی و مەترسیدار بووەتەوە دوای ئەوەی جۆرێکی کوشندەی هانتاڤایرۆس لە ناو کەشتییەکی گەشتیاری هۆڵەندیدا بڵاوبوەتەوە، کەشتییەکە ناوی ئێم ڤی هۆندیۆسە، نزیکەی 150 سەرنشین و کارمەندی تێدایە و لە ئێستادا لە کەناراوەکانی کەیپ ڤێردی لەنگەری گرتووە, ئەم دۆخە بووەتە جێگەی بایەخی ڕێکخراوە تەندروستییە نێودەوڵەتییەکان بەهۆی تایبەتمەندییە دەگمەنەکانی ڤایرۆسەکە. ڤایرۆسەکە جۆرێکی دەگمەنە بەناوی هانتاڤایرۆسی ئەندێس کە بە شێوەیەکی ئاسایی لە ناوچەکانی ئەرجەنتین و چیلی بڵاوە، ئەوەی ئەم ڤایرۆسە زۆر مەترسیدار دەکات چەند هۆکارێکە: 
1- ڕێژەی مردن بەهۆی ئەم ڤایرۆسەوە زۆر بەرزە و دەگاتە نزیکەی 40٪، ئەمەش وای لێ دەکات لە زۆربەی ڤایرۆسە باوەکان کوشندەتر بێت. 
2- بە پێچەوانەی زۆربەی هانتاڤایرۆسەکانی تر کە تەنها لە ڕێگەی مشک و جرجەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێنەوە، جۆری ئەندێس توانای هەیە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر بگوازرێتەوە. 3- ڤایرۆسەکە لە کەشی داخراودا دەتوانێت زۆر بە ئاسانی بڵاو ببێتەوە. نیگەرانییەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) بە وردی چاودێری دۆخەکە دەکات و نیگەرانی خۆی دەربڕیوە چونکە ئەم ڤایرۆسە دەبێتە هۆی دروستبوونی سەندڕۆمی سییەکانی هانتاڤایرۆس (HPS)، ماریا ڤان کێرکۆڤ، بەرپرسی ئامادەکاری بۆ پەتاکان لەم ڕێکخراوە، ئاماژەی بەوە کردووە کە بەڵگەی بەهێز هەیە بۆ گواستنەوەی ڤایرۆسەکە لە نێوان ئەو کەسانەی پەیوەندی نزیکیان هەبووە، تا ئێستا سێ حاڵەتی گیانلەدەستدان بە فەرمی پشتڕاستکراونەتەوە و چەندین کەسی تریش نیشانەکانیان تێدا دەرکەوتووە. نیشانەکان و قۆناغەکانی تووشبوون یەکێک لە کێشە گەورەکانی ئەم ڤایرۆسە ئەوەیە کە دەستنیشانکردنی لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا قورسە، چونکە نیشانەکانی وەک تا، ئازاری ماسولکە و ماندوێتی لە ئەنفلۆنزایەکی ئاسایی دەچن، بەڵام دوای تێپەڕبوونی کات، بارودۆخی نەخۆشەکە بە خێرایی بەرەو خراپبوون دەچێت و تووشی تەنگەژەی توندی هەناسە دەبێت بەهۆی پڕبوونی سییەکان لە شلەمەنی، ماوەی مانەوەی ڤایرۆسەکە لە ناو جەستەدا دەکرێت چەند هەفتەیەک بخایەنێت، ئەمەش وای کردووە کۆنتڕۆڵکردنی بڵاوبوونەوەکە زۆر ئاڵۆز بێت، بەتایبەت بۆ ئەو سەرنشینانەی پێشتر گەڕاونەتەوە بۆ ماڵەکانیان. لە ئێستادا تیمە تەندروستییەکان کار دەکەن بۆ ئەوەی شوێنێکی گونجاو و ئارام بدۆزنەوە بۆ ئەوەی کەشتییەکە تێیدا لەنگەر بگرێت و نەخۆشەکان چارەسەر بکرێن، هاوکات پڕۆسەیەکی فراوانی شوێنپێهەڵگرتن دەستی پێکردووە بۆ دۆزینەوەی هەموو ئەو کەسانەی کە بەرکەوتنیان لەگەڵ کەسانی تووشبوو هەبووە، تاوەکو لە کاتی پێویستدا کەرەنتین بکرێن و ڕێگری لە بڵاوبوونەوەی زیاتری ئەم ڤایرۆسە کوشندەیە بگرن.

سینەمای قەلەم

گەڕان بکە بۆ نوێترین فیلم و دراما جیهانیەکان لە سینەمای قەڵەم بە زمانی کوردی و بیانی

جیهان