کاتێک یارییەکی ڤیدیۆیی ژیانی خێزانەکانی لە هەژاری و برسییەتی ڕزگار کرد؛ چیرۆکی سەرسوڕهێنەری یاریزانانی ڤەنزوێلا لە ناو جیهانی ڕوون سکەیپ لە یەکێک لە سەیرترین و سەرنجڕاکێشترین ڕووداوەکانی مێژووی ئابووری و جیهانی تەکنەلۆجیادا، یاریی ئەلیکترۆنیی کلاسیکیی «Old School RuneScape» ناسراو بە (OSRS)، لە کاتی قەیرانی دارایی و داڕمانی ئابووریی ڤەنزوێلادا، لە کایەیەکی کات بەسەربردنەوە گۆڕدرا بۆ سەرچاوەی سەرەکیی داهات و هۆکاری مانەوە لە ژیان بۆ هەزاران هاووڵاتی ئەو وڵاتە. لەگەڵ هەڵاوسانی بێوێنە و لەدەستدانی بەهای دراوی فەرمیی ڤەنزوێلا (بۆلیڤار)، کاتێک مووچەی مانگانەی دکتۆرێک یان مامۆستایەک بەهۆی داڕمانی دراوەوە بۆ کەمتر لە چەند دۆلارێک دابەزی و نەیدەتوانی تێچووی نانی ڕۆژانە دابین بکات، هاووڵاتییان ڕوویان لە یارییە ئۆنلاینەکان کرد، بەتایبەت ئەو یارییانەی ڕێگەیان بە کۆکردنەوەی دراو و ئاڵوگۆڕی سەرمایەی دیجیتاڵی دەدا. یاریزانە ڤەنزوێلییەکان ڕۆژانە بە چەندین کاتژمێر کارکردن لە ناو جیهانی خەیاڵیی یارییەکەدا و لە ڕێگەی کوشتنی ئەژدیهاکان، دەرهێنانی کانزاکان و بەرهەمهێنانی ئاڵتوونی دیجیتاڵی (Gold Farming)، دراوی یارییەکەیان لە بازاڕە جیهانییەکاندا بە کریپتۆ یان دۆلاری ڕاستەقینە دەفرۆشتەوە بە یاریزانانی وڵاتانی ڕۆژئاوا، بە جۆرێک داهاتی ڕۆژانەی یاریزانێک لە ناو یارییەکەدا چەندین هێندەی مووچەی مانگانەی فەرمانبەرێکی حکوومی بوو لە ناوجەرگەی قەیرانەکەدا. ئەم دیاردەیە سەلماندی کە سنوری نێوان ئابووریی ڕاستەقینە و جیهانی گریمانەیی (دیجیتاڵی) چەندە باریک بووەتەوە، تا ئەو ڕادەیەی دراوێکی خەیاڵیی ناو یارییەکی ساڵی 2007 توانی خێزانەکان لە برسییەتی بپارێزێت و پێداویستیی سەرەکیی وەک خۆراک و دەرمان لە سەردەمی داڕمانی تەواوی سیستەمی دارایی دەوڵەتێکدا مسۆگەر بکات.

یارییەکی ئەلیکترۆنی ملیۆنان کەسی لە برسییەتی ڕزگار کرد

بەهۆی کێشەی زەوی و زارەوە لە گوندێکی سنووری گەرمیان شەڕەتەقە لەنێوان دوو لایەندا روویدا و بەهۆیەوە 10 کەس بوونە قوربانی.
ئێوارەی ئەمڕۆ هەینی، بەپێی زانیارییەکان، لە گوندی خاڵەبەگی سنووری گەرمیان بەهۆی هەبوونی کێشە لەسەر زەوی و زار لەنێوان دوو لایەندا شەڕە تەقە روویدا و بەهۆیەوە چوار کەس گیانیان لەدەستدا بە ناوەکانی: فەرەیدوون حەسەن، فەرهاد حەسەن کە برای یەکترن و نەوزاد محەممەدیش کە ئامۆزایانە، هەروەها کەسێکی دیکەش کە تاکو ئەم ساتە ناسنامەکەی ئاشکرا نییە.
پۆلیسی گەرمیانیش رایگەیاند، شەش کەسیش لە شەڕەکەدا برینداربوون، کە برینەکانیان مەترسیدارە و هەر بۆیە رەوانەی نەخۆشخانەکانی پارێزگای سلێمانی کراون بەمەبەستی وەرگرتنی چارەسەری پێویست.
ئەمەش لە کاتێکدایە، ئەو دوو لایەنەی شەڕەتەقەکە لەنێوانیاندا روویداوە خزمی یەکترن و دانیشتووی هەمان گوندی ناوبراون.

ئەم ئێوارەیە لە گەرمیان چی روویدا؟

ڕۆژی شەممە .. 29ـی تشرینی دووەمی 2025 .. پاڵاوگەی لاناز نزیک لە گوندی لاجان لە هەولێر، خۆپیشاندان و دروستبوونی گرژی، تەقەکردن و کوژران و برینداربوونی هاوڵاتیان، ئاوارەبوون و دڵەڕاوکێ.
پاڵاوگەی لاناز، یەکێکە لە پاڵاوگە گەورەکانی هەرێمی کوردستان و دەکەوێتە گوندی لاجان لەسەر ڕێگای هەولێر، پاڵاوگەکە خاوەنی 64 کۆگای سوتەمەنیە، لە ساڵی 2022 بە فەرمی کرایەوە، پاڵاوگەکە ماوەیەکی زۆر پێش ئەوکاتە کاری کردبوو، هەروەها توانای پاڵاوتنی 75 هەزار بەرمیلی هەیە لە ڕۆژێکدا بۆ دروستکردنی بەنزین، لەو بڕە 1.7 ملیۆن لیتری بۆ بەرهەمهێنانی بەنزین و قیرە. 
ڕۆژی شەممە 29ـی تشرینی دووەمی 2025، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر نەڕەخساندنی هەلی کار لە پاڵاوگەی لاناز دانیشتوانی گوندی لاجان هەستان بە ئەنجامدانی خۆپیشاندانێکی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە پاڵاوگەکە، هەنگاوی دواتری خۆپیشاندەران ڕێگرتن بوو لە بارهەڵگرەکان کە بەرەو پاڵاوگەکە دەڕۆشتن، لە دەرئەنجامی رێگریکردن لە شۆفێری بارهەڵگرەکان گرژی دروستبوو و هێزە ئەمنییەکان کە پاسەوانی پاڵاوگەکە بوون تەقەیان لە خۆپیشاندەران كرد و لە ئەنجامدا گەنجێک شەهیدکرا کە یەکێک بوو لە شۆفێرانی بارهەڵگرەکان.
وەڵامی وەزارەتی ناوخۆ دەربارەی ئەم رووداوە لە راگەیەندراوێکدا بریتیبوو لە: "لە ئەنجامی تەقەی کۆمەڵێک "ئاژاوەگێڕ" لە ناوچەی گوێر کەسێک کوژراوە و کەسانی دیکەش بریندار بوون".
دوا بەدوای ئەم ڕووداو و ئاڵۆزییانە دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤی كوردستان رایگەیاند:" هەر كەسێك تەقەی كردبێ رێكاری یاسایی بەرامبەر ئەنجام دەدرێت"، سەرەڕای پشتیوانیکردنی دەستەی سەربەخۆیی مافی مرۆڤ لەگردبونەوەکان بەڕێکاری یاسایی و مەدەنی دوور لەتوندوتیژی و دڵنیایی کردنی هاوڵاتیان لە چاودێری کردنی ئەم کەیسە بەڵام گرژی و ئاڵۆزیەکان بەردەوامبوون".
لە گوندی لاجان و پاڵاوگەی لاناز، تا دەهات توندوتیژی زیاتر تەنگی به‌ ناوچەکە هەڵدەچنی، کێشە و گرژیەکان گەورەتر دەبوون و ته‌قه‌ و لێدان له‌ خه‌ڵكی گونده‌كه‌ زیاتر دەبوو، دواتر تەقەكردن لەنێوان ئەو هێزانه ‌و خۆپیشاندەران دروست بوو و‌ شەهید و برینداربوونی هاوڵاتییانی لێكه‌وتەوە، ئه‌مه‌ له‌كاتێكدایه‌ كه‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان له‌بری توندوتیژی ئه‌ركیان پاراستنی هاووڵاتییانه بەڵام بەم شێوەیە هەر بەردەوامبوون و چەندین توندوتیژی و ئاڵۆزی دیکە ڕوویدا.
ڕووداوەکان هەر ئەوەندە نەبوون، شەوی یەکشەممە 30ـی تشرینی دووەم، بە ئامانجی دەستگیرکردنی چەند داواکراوێک، هێزێکی زۆر رەوانەی گوندی لاجان کرا و پشێویەکی زۆری دروستکرد نەک تەنها لەلای خەڵکی گوندەکە بەڵکو لای تەواوی خەڵکی کوردستان.
نیوەڕۆی ڕۆژی دووشەممە 1ـی تشرینی دووەمی 2025، لە بڵندگۆی مزگەوتەکانەوە داوا لە دانیشتوانەکەی کرا کە گوندەکە چۆڵبکەن، خەڵكی لاجان لە هەولێر گوندەكەیان چۆڵ کرد و هەندێک لە دانیشتووانی گوندەكە وتیان "وامان پێ وتراوە چۆڵی بكەین". 
دوابەدوای ئاگادارکردنەوەی دانیشتوانی گوندەکە کە چۆڵیبکەن، دانیشتوانی لاجان بە منداڵ و ئافرەت و پیرەوە ئاوارەبوون و بەڕێکەوتن بەرەو شوێنێک کە سەلامەتیان پێ ببەخشێت.
ئاوارەبوون و برسێتی و سەرما بوو بە بەشی دانیشتوانی ئەو گوندەی لە ماڵەکانیان دەرکران و ئاوارەبوون بەبێ ئەوەی بزانن چی ڕوودەدات و چارەنوسیان چی دەبێت، لەم کاتەدا لە قەزای خەباتی سەر بە پارێزگای هەولێر، خۆپیشاندان بۆ پشتیوانی لە دانیشتووانی ئاوارەبووی گوندی لاجان دەستیپێکرد. 
ژمارەیەك لە نوێنەرانی خەڵكی گوندی (لاجان) لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانی وەزارەتی ناوخۆدا، سەبارەت بە رووداوەكان ڕایانگەیاند : " چ لە گۆڕێ نییە، با خەڵێك نەیەت بەناوی (لاجان) ئەو هەلەی بقۆزێتەوە، هیچ هێزێك نەهاتوەتە ناو گوندەكە، دەستی دەرەكی لە دەرەوەی پارتی هەیە كە دەیەوێت ئەو ئەمن و ئەمانەی كە لە هەرێم هەیە بشێوێنێت، ئێمە خۆمان 5 كەسمان رادەستكرد و ئێمە كوڕی ئەم حكومەتەین و شەڕی ناكەین، لاجان واتا پارتی، پارتی واتا لاجان".
بە وتەی نوێنەرانی خەڵکی گوندی لاجان هیچ کێشە و پشێویەک بوونی نەبووە و تەنها بۆ پاراستنی ئەمن و ئەمانی گوندەکە ئەو هێزە لەوێن.
بارودۆخی گوندی لاجان هیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەهات، بەڵام لە قەزای خەبات لە هەولێر گرژی و تەقەکردن دەستیپێکرد.
بەپێی زانیاریەکان، بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو لەلایەن دانیشتوانی خەباتەوە چەن شوێنێک سوتێنران و هێرشکرایە سەریان لەوانە: بینای قائیمقامیەت، قەپانی کەڵ و بینای کۆمسیۆن.
گرژییەکان لە گوندی لاجانەوە گوازرایەوە بۆ قەزای خەبات، هێزێکی زۆر بە چەکی قورسەوە رەوانەی خەباتکرا بۆ کۆنترۆڵکردنی بارودۆخی شوێنەکە و دامرکاندنەوەی خۆپیشاندەران، بەڵام بۆ ماوەیەکی زیاتر ڕووبەڕووبوونەوەکان بەردەوامبوون و چەندین برینداری لێکەوتەوە.

پانۆرامای گرژییەکانی پاڵاوگەی لاناز و گوندی لاجان؛ سات بە سات بزانە چی روویدا؟

جیف بیزۆس، سێیەم دەوڵەمەندترین پیاوی جیهان و لۆرن سانچێزی هاوسەری، لە 27-6-2025 ئاهەنگێکی هاوسەرگیرییان لە دوورگەی سان جۆرجۆ ماجیۆر لە شاری ڤینیسیای ئیتاڵیا ئەجامدا.
ئاهنگەگە دوور لە چاوی میدیاکان و بە ئامادەبوونی 200 کەسی ناوداری جیهانی وەک لیناردۆ دیکاپریۆ، بیل گەیتس، ئۆپرا وینفری، ئیڤانکا ترەمپ، گامبێل، کریس جێنەر، خێزانی کارداشیان( کیم، کایلی، کلۆی، کێنداڵ) و چەندین کەسی بەناوبانگیتر ئەنجامدرا.
تایبەتمەندی ئاهنگەکە بەجۆرێک بوو میوانەکان لەڕێی بەلەمەی تایبەتمەندەوە دەگوازرانەوە بۆ دوورگەکە و ئاگادارکرابوونەوە کە هیچ وێنە و ڤیدیۆیەکی ئاهنگەکە لە سۆشیال میدیا بڵاونەکەنەوە، تاکو لە دوای ئاهنگەکە سانچێز لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام یەک وێنەی هاوسەرگیرییەکەی بڵاوکردەوە.
بە وتەی سەرپەرشتیاری ئاهنگەکە کۆی گشتی تێچووی ئاهنگەکە بە زیاتر لە 55 ملیۆن دۆلار دەخەمڵێندێت.
ئەوەی جێگای سەرنج بوو جلی بووکەکە بوو کە لە لەلایەن کۆمپانیای دۆلچ ئاند گابانا دیزاین کرابوو، ماوەی زیاتر لە ساڵ و نیوێک کاری تێداکرابوو و بە قوماشی ئاوریشم و دانتێل و دیزاین کرابوو.
لەلایەکی دیکەوە ئەڵقەی هاوسەرگیرییەکەی سانچێز، کە لەلایەن شارەزایانی بواری ئەڵماس مەزەندە دەکرێت کە تێچووەکەی زیاتر لە پێنج ملۆن دۆلار بێت.
ئەوەی جێگای سەرسوڕمانە ئەوەیە بە وتەی وتەبێژی شارەوانی شاری ڤینیسیا ئاهنگەکە یاسایی نەبووە و لە ئیتاڵیا تۆمارنەکراوە، بەڵکو تەنیا ئاهنگێکی سومبولی بووە!.
جیف بیزۆسی تەمەن 61 ساڵ، سێیەم دەوڵەمەندترین کەسایەتی جیهانە، خاوەنی کۆمپانیای ئەمەزۆنە و سامانەکەى بە زیاتر لە 231.4 ملیار دۆلار مەزەندە دەکرێت.

"گرانبەهاترین هاوسەرگیری سەدە"

عێراق لەڕووی سەلامەتییەوە سێ پلە باشتر بووە و هاتووەتە پێشەوە، ئەمەش بەپێی پێوەری جیهانیی ئاشتی (GPI) بۆ ساڵی 2025، لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا لەنێو ناسەلامەتترین وڵاتانی جیهاندایە.
 
پلەبەندییەکە ساڵانە لەلایەن پەیمانگەی ئابووری و ئاشتییەوە ئامادە دەکرێت کە بنکەکەی لە شاری سیدنییە لە ئوسترالیا.
 
ڕاپۆرتی ئەم ساڵی پەیمانگەکە دەریدەخات، لەسەر ئاستی جیهان وڵاتانی ئەوروپا وەکو ساڵانی ڕابردوو لە پێشەنگی ئارامترین وڵاتەکاندان، بەهۆی ئەوەی ئەو وڵاتانە بە سەقامگیری، بەڕێوەبردنی باش، پێکەوەژیان و ئاشتیی کۆمەڵایەتی ناسراون.
 
لە کۆی 163 وڵات، عێراق لە پلەی 147ـەم دێت و هێشتا یەکێکە لە مەترسیدارترین وڵاتەکان. عێراق بەراورد بە ساڵی ڕابردوو، سێ پلە باشتر بووە و لە ڕیزبەندییەکەدا هاتووەتە پێشەوە.
 
 10 ئارامترین وڵاتی جیهان ئەمانەن:
 
1. ئایسلاند؛ بۆ 17یەمین ساڵی لەسەریەک ئارامترین وڵاتی جیهانە کە بە نزیکەیی هیچ تاوانێکی تووندوتیژی و نائارامیی سیاسیی تێدا نییە.
2. ئایرلاند
3. نیوزیلاند
4. نەمسا
5. سویسرا
6. سەنگاپوور
7. پۆرتوگال
8. دانیمارک
9. سلۆڤینیا
 10. فینلاند
 
ئەم وڵاتانە خاوەنی دامەزراوەی بەهێز، ڕێژەی نزمی تاوان و هێزی ئەمنیی سنووردارن کە وایانکردووە ببنە نموونەی جیهانی بۆ ئاشتی.
 
10 مەترسیدارترین وڵاتانی جیهان:
1. ڕووسیا
 2. ئۆکراینا
 3. سوودان
 4. کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ
 5. یەمەن
 6. ئەفغانستان
 7. سوریا
 8. باشووری سودان
 9. ئیسرائیل
10. مالی
 ململانێ و ناسەقامگیریی هۆکاری سەرەکیی ئەم دۆخەن کە بوونەتە هۆی ئاوارەبوونی ملیۆنان کەس و دروستبوونی نائارامی.
سووریا لە پلەی 157ـەم دێت، واتە حەوتەم مەترسیدارترین وڵاتی جیهانە. زیاتر 14 ساڵ لە شەڕی نێوخۆ ژێرخانی وێران کردووە، کۆمەڵگەی پەرتەوازە کردووە و یەکێک لە گەورەترین قەیرانەکانی پەنابەرانی لە مێژووی هاوچەرخدا دروستکردووە.
تورکیا یەک پلە لە عێراق باشترە و لە ریزی 146ـەم دێت. بەراورد بە ساڵی ڕابردوو، یەک پلە باشتر بووە. 
ئێرانیش ڕیزبەندی 142ـەمینی گرتووە، واتە لە عێراق، سووریا و تورکیا باشترە. بەڵام بەراورد بە پار، پێوەری ئاشتییەکەی چوار پلە دابەزیوە، ئەوەش دوای ئەو جەنگە دوازدە ڕۆژییەی کە حوزەیرانی ئەم ساڵ لەگەڵ ئیسرائیل کردی.

پێوەری جیهانیی ئاشتی: عێراق لەڕووی سەلامەتییەوە سێ پلە هاتووەتە پێشەوە

ڕێکخراوەکانی مەدەنیی سنووری ڕاپەڕین باس لەوە ، کۆچی نایاسایی گەنجانی سنوورەکە دەستی پێکردووەتەوە و درێژەی هەیە، تەنیا شەوی ڕابردوو لە قەڵادزێ 70 گەنج کۆچیان کردووە بۆ دەرەوەی وڵات. 
ئەمڕۆ یەکشەممە، ڕێکخراوی گەنجانی ڕاپەڕین لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، شەپۆلێکی بەرفراوانی کۆچی نایاسایی گەنجانی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین دەستی پێکردووەتەوە و تەنیا شەوی ڕابردوو لە قەڵادزێ 70 گەنج کۆچیان کردووە بۆ دەرەوەی وڵات کە ئێمە ئەو شەپۆلە بە "کۆڕەوی گەنجانی راپەڕین بەرەو وڵاتانی ئەوروپا" ناو دەبەین. 
ئەوەشی خستەڕوو: "هەروەها بەقسەی یەكێك لە قاچاغچیەكان ئەم هەفتەیە 150 گەنج لە قەڵادزێ بە قاچاغ دەبەن بۆ هەندەران".
ڕێکخراوەکە ئامارێکی زیاتری کۆچی گەنجانی سنوورەکە دەخاتەڕوو باس لەوە دەکات، ماوەی مانگێکە 300 – 400 گەنجی ڕاپەڕین لە ڕێگای لیبیاوە کۆچیان کردووە، هۆشداریش دەدات لەمەترسیی ئەو ڕێگایە و ئاماژە بەوە دەکات: "ڕێگایەکی ناسەلامەت و پڕ مەترسییە بۆ گەنجانمان".
بەپێی زانیاریی ڕێکخراوی گەنجانی ڕاپەڕین، گەنجانی ئەم دەڤەرە بۆ گەیشتن بۆ بە وڵاتانی ئەوروپا دوو بۆ سێ دەفتەر دۆلار خەرج دەکەن بۆ گەیشتن بە وڵاتانی ئەوروپا بێ ئەوەی گرەنتییەک هەبێت بە سەلامەتی بگەنە شوێنی مەبەست.
ڕێکخراوەکە، حکومەتی کاربەڕێکەری هەرێم بەرپرسیاری یەکەم دەزانێت کە بە بەرچاویەوە سەدان گەنجی هەزاران گەنجی ئەم سنوورە و ناوچەکانی دیکە ژیانی خۆیان دەخەنە مەترسییەوە بۆ گەیشتن بە وڵاتانی ئەوروپا، بێ ئەوەی جارێک لێیان بپرسێتەوە یان ڕێکارێک بۆ کەمکردنەوەی شەپۆلی کۆچی گەنجان بگرێتە بەر و لە ئاستیدا بێ باکە.
ڕێکخراوەکانی مەدەنی سنووری ڕاپەڕین، داوای گرتنەبەری ڕێکاری پێویست لە حکومەت و لایەنە پەیوەندیدارەکان دەکەن ڕێکاری پێویست بگرنە بەر بۆ پێشگرتن لەو شەپۆلی کۆچی گەنجان لە سنوورە و هەڵمەتی دەستگیرکردنی قاچاخچییەکانی ئەو سنوورە چڕتر بکرێتەوە کە گەنجان بە پارەیەکی زۆر و بێ هیچ گرەنتییەک دەپەڕێننەوە و ژیانیان دەخەنە مەترسییەوە، هەروەها بە دابینکردنی هەلی کار بۆیان هەوڵی کەمکردنەوەی کۆچی گەنجان لەو سنوورە بدرێت.
ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕین، یەکێکە لەو ناوچانەی هەرێمی کوردستان، بەهۆی نەبوونی هەلی کار بۆ گەنجان و هاوڵاتییانی سنوورەکە و پشتگوێخرانی لەلایەن حکومەتی کاربەڕێکەرەوە، یەکێکە لەو ناوچانەی زۆرترین ڕێژەی گەنج تێیدا بەرەو وڵاتانی دەرەوە کۆچ دەکەن و ئامارەکانیش بەردەوام لە هەڵکشانن.

"کۆڕەوی گەنجانی سنووری ڕاپەڕین بەرەو ئەوروپا"دەستی پێ کردووەتەوە و ئاماری مەترسیدار دەخرێتەڕوو

دوای هەبوونی پەیوەندییەکی هاوڕێیەتی و دەربڕینی خۆشەویستی بۆ یەکتر، سەرۆک و ملیاردێرکە گرژی و ئاڵۆزی کەوتە نێوانیان.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا و ئیلۆن ماسک، دەوڵەمەندترین کەسی جیهان، لەم هەفتەیەدا ململانێ و گرژی کەوتە نێوانییان، دوای ئەوەی دەوڵەمەندترین کەسی جیهان، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تۆمەتبارکرد بە هەوڵدان بۆ ئەنجامدانی دەستدرێژی سێکسی و تێوەگلان لە کاری گەندەڵی، لە وەڵامیشدا ترەمپ وتی: "ماسک مێشکی لەدەستداوە".
لە دوای وتەکەی سەرۆکی ئەمریکا، سوکایەتی و هەڕەشەکردن لەنێوانیان دەستیپێکرد و هەریەکەیان لە تۆڕی کۆمەڵایەتی خۆیان، هەڕەشەیان دەرکرد و یەکترییان تۆمەتبار دەکرد.
ترەمپ لە بڵاوکراوەیەکدا نووسیبووی کە دەتوانێت هەموو گرێبەست و یارمەتییە حکومییەکانی ئەمریکا بۆ ماسک هەڵبوەشێنێتەوە، کە بە باشترین سەرچاوە بۆ پاشەکەوتکردنی پارە دادەندرێت، لەبەرامبەریشدا ماسک لە وەڵامدا وتی، دەست دەکات بە وەستاندنی کەشتی ئاسمانی "سپەیس ئێکس دراگۆن"، کە ناسا پشتی پێدەبەستێت بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی گواستنەوە.
لە لایەکی دیکەوە، چەندین وڵات پشتگیری خۆیان بۆ ماسک دەربڕیوە و لەوانە: (کەنەدا، چین، ئەڵمانیا، ئۆکرانیا، بۆلڤاریا و باشوری ئەفریقا).
ئەمەش لە کاتێکدایە، لە ماوەی رابردوودا هەریەک لە سەرۆکی ئەمریکا و ملیاردێرە جیهانییەکە پەیوەندییەکی هاوڕێیەتی باش لە نێوانیاندا هەبوو، لە چەندین دیدار و کۆبوونەوەدا بەیەکەوە دەرکەوتبوون و ماسک بە کارەکانی ترەمپیدا هەڵدەدا و پشتگیری دەکرد. 
&nbsp;

ململانێی سەرۆک و ملیاردێرەکە بەرەو کوێ؟

سەرۆکی کۆریای باکور لە کۆتا دەرکەوتنیدا لە کۆبوونەوەی نیشتمانی دایکان لە پیۆنگیانگ، بە گریانەوە داوا لە ژنانی وڵاتەکەی دەکات کە منداڵی زیاتر بخەنەوە. 
لە کۆبوونەوەی نیشتمانی دایکاندا، کە رێورەسمێکی فەرمییە و ساڵانە لە کۆریای باکور بەڕێوە دەچێت، کیم جۆن ئونی سەرۆکی وڵاتەکە وتاری پێشکەشکرد، بەڵام ئەوەی بووە جێگەی سەرنجی میدیاکان ئەوە بوو، کە بە درێژایی پێشکەشکردنی وتارەکەی کیم هەوڵی دەدا فرمێسک بە چاویدا نەیەتە خوارەوە و دەنگی دەلەرزی.
لە وتارەکەیدا، سەرۆکی کۆریای باکور لە کۆتاییدا گریا و هەر بە گریانیشەوە داوای لە ژنانی وڵاتەکەی کرد یارمەتی بەهێزکردن و زیادکردنی ژمارەی هاوڵاتییانی وڵاتەکە بدەن.
کیم لە کۆبوونەوەکەدا وتی: بەرزکردنەوەی رێژەی لەدایکبوون و دابینکردنی چاودێری و پەروەردەی باش بۆ منداڵەکانمان هەمووی بابەتێکی خێزانین کە دەبێت بە هاوکاری دایکانی وڵاتەکەمان چارەسەری بکەین.
بەپێی ئامارەکان شارەزایان دەڵێن، زۆرێک لە خێزانە نوێیەکانی کۆریای باکور لە منداڵێک زیاتریان نییە، چونکە پێویستیان بە پارەیەکی زۆر هەیە بۆ پەروەردەکردن و بەخێوکردنی منداڵەکانیان.
بەهۆی ئەوەی کە کۆریای باکور ئامارەکان دەپارێزێت و بڵاوکردنەوەیان سنووردار دەکات، ئەستەمە بە دیاریکراوی بزاندرێت کە رێژەی لەدایکبوون چەندە لە وڵاتەکەدا. 
حکومەتی کۆریای باشوریش دەڵێت، "لەماوەی 10 ساڵی رابردوودا رێژەی منداڵبوون لە کۆریای باکور کەمی کردووە.
بەپێی زانیارییەکان، تێکڕای لەدایکبوونی منداڵ بۆ هەر ژنێک لە ساڵی 2022دا 1.79 منداڵ بووە، لەکاتێکدا لە ساڵی 2024دا 1.88 منداڵ بووە بۆ هەر ژنێک.
شارەزایان دەڵێن، بانگەوازە فرمێسکاوییەکەی کیم جۆن ئون، یەک ناگرێتەوە لەگەڵ هەوڵەکانی حکومەتی کۆریای باکور بۆ کەمکردنەوەی رێژەی لەدایکبوون، کە کۆریای باکوور لە ساڵانی حەفتاکان و هەشتاکانی سەدەی رابردوودا جێبەجێیکرد بۆ خاوکردنەوەی گەشەی دانیشتووان لەدوای جەنگدا.
بەپێی راپۆرتێکی پەیمانگەی توێژینەوەی هیۆندا، کە دامەزراوەیەکی بیرکردنەوەی کۆریای باشوورە دەڵێت، کەمبوونەوەی هێزی کار دەتوانێت ئاسۆی ئابووری هەر وڵاتێک بەرەو تاریکی ببات، ئەمە بە بۆ کۆریای باکوور راستە، بە لەبەرچاوگرتنی کەمی سەرمایەی هاوڵاتیەکانیان.
وەک ئاماژەمان پێدا، نووسەرانی وڵاتەکە هۆکاری کێشەکەیان بۆ ئەو برسێتییە گەڕاندووەتەوە کە لە ساڵانی نەوەدەکاندا وڵاتی کۆریای باکووری گرتەوە، هاوکات، لەگەڵ ئەو سیاسەتانەی لە ساڵانی حەفتاکان و هەشتاکانی سەدەی رابردوودا کە تیایدا حکومەت زیادبوونی ژمارەی دانیشتووانیان سنووردار کرد.
بە وتەی توێژەرانی کۆریای باکور، ئەو نەوەیەی لە سەردەمی برسێتیدا گەورە بووە زۆربەیان بەدخۆراک بوون، دەتوانێت کاریگەری نەرێنی لەسەر بەرهەمهێنان و ئاستی زاوزێیان هەبێت.
ژمارەی دانیشتووانی کۆریای باکوور نزیکەی 25 ملیۆن کەسە. ئەم وڵاتە بەهۆی برسێتییەکی کوشندە لە ساڵانی نەوەدەکان و کارەساتی سروشتی دیکە رووبەڕووی کەمیی خۆراکی توند بووەتەوە، کە ئێستاش هۆکارە بۆ کەمی ژمارەی دانیشتووان.

کیم جۆن ئون بە گریانەوە داوایەک لە ژنانی وڵاتەکەی دەکات

بۆچی بە ڕاخستنی فەرشی مۆر پێشوازی لە ترەمپ کرا؟

گرژییەکانی نێوان هیندستان و پاکستان تادێت بەرەو هەڵکشان دەچێت، لەگەڵ زیادبوونی ڕووبەڕووبوونەوە و بەزاندنی سنوورە سەربازییەکان، مەترسیی بەکارهێنانی چەکی ئەتۆمی لەلایەن هەردوو وڵاتەوە زیاتر دەبێت.
ئەم ناکۆکییە، مەترسی لەسەر ئاو و ئاسایشی ئابووری هەردوو وڵات و ناوچەکە دروست دەکات، ئەمەش پێویستی بە دەستێوەردانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و بانکی نێودەوڵەتی هەیە بۆ نێوەندگیری نێوانیان و کارکردن بۆ رێگریکردن لە پەرەسەندنی زیاتری جەنگەکە بە دانوستاندن لەسەر پەیماننامەیەکی هاوتەریب بۆ هەردوو وڵات.
لەگەڵ ئەوەشدا، پەیمانی ئاوەکانی ئیندوس کە لە ساڵی 1960 ئەنجامدرا، وەک هۆکارێکی گرنگ بۆ پاراستنی سەقامگیری ناوچەکە دەبیندرێت. پەیماننامەکە دابەشکردنی ئاو لە نێوان هیندستان و پاکستان ڕێکدەخات و بەشدارە لە کەمکردنەوەی گرژییەکانی نێوان هەردوو دراوسێی ناکۆک، بەڵام بە بڕوای شارەزایان دوور نییە لەگەڵ سەرهەڵدانەوەی ئەم جەنگەدا، ناکۆکی لەنێوان ئەو دوو وڵاتەدا دروست ببێت لەسەر ئاوی رووباری ئیندوس.
وڵاتانی نێوەندگیر، دەبێت رێگری بکەن لە هەڵپەساردن و هەڵوەشاندنەوەی پەیماننامەی ئاوەکانی ئیندوس، ئەگەر رێگری لە رۆشتنی ئاو بکرێت لە هیندستانەوە بۆ پاکستان، دوور نییە حکومەتی پاکستان بکەوێتە ژێر فشارەوە و پەنا بۆ کردەوەی سەربازیی گەورەتر ببات وەک، چەکی ئەتۆمی.
کاردانەوەی پاکستان لە ئەگەری گرتنەوەی رووبارەکە، زۆر توند دەبێت. ڕووباری ئیندوس نزیکەی لەسەدا 80ی کشتوکاڵی ئاودێری پاکستان دابین دەکات، کشتوکاڵی پاکستان، نزیکەی ٪25ی بەرهەمی ناوخۆیی وڵاتەکە پێکدەهێنێت و ٪65ی هێزی کاری تێدا بەکاردێت.
لینا بەدری، هاوکار لە پرۆگرامی ئاسایشی نێودەوڵەتی دەڵێت: هیندستان لە ئێستادا هیچ توانایەکی نییە بۆ سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە ئاو لەلایەن پاکستانەوە، چونکە پەیماننامەی ئاوەکانی ئیندوس رێگری لە هیندستان دەکات لە دروستکردنی بەنداو.
لە ئەگەری هەڵپەساردنی پەیماننامەکە، ئەگەر هیندستان بەنداویش دروست نەکات، بە رشتنی نیشتووی کۆگاکان دەتوانێت زیانێکی زۆر بە رووبارەکە بگەیەنێت بەشێوەیەک کە وڵاتی پاکستان نەتوانێت سوود لە بەکار‌هێنانی ئاوەکەی ببینێت.
بەپێی راپۆرتی میدیاکان، هیندستان لە ئێستاوە دەستیکردووە بە جێبەجێکردنی ئەم پرۆسەیە.
پەیماننامەی ئاوەکانی ئیندوس، پەیماننامەیەکی دابەشکردنی ئاوە لە نێوان هیندستان و پاکستان کە لەلایەن بانکی جیهانییەوە ڕێکدەخرێت بۆ بەکارهێنانی ئاوی ڕووباری ئیندوس و لقەکانی لەلایەن هەردوو وڵاتەوە.
ئەم ڕێککەوتنە، لە 19-9-1960، لە شاری کەراچی، لەلایەن جەوهەرلال نەهرۆ، سەرۆک وەزیرانی هیندستان و ئەیوب خان، سەرۆکی پاکستان واژۆ کراوە. لە 23-4-2025، حکومەتی هیندستان پەیماننامەکەی هەڵپەسارد، بەهۆی هەبوونی نیگەرانییەکانی ئاسایشی نەتەوەیی و گومانی پشتیوانی پاکستان لە تیرۆرستی پاڵپشتیکراو لەلایەن پاکستانەوە.

جەنگی هیندستان و پاکستان سەر دەکێشێت بۆ جەنگی ئاو؟

رۆژی چوارشەممە 23ی نیسانی 2025، رۆژی نزای نیشتیمانی لە کوردستان و لە هەولێر بەڕێوەچوو، کە ئەوەش بۆ یەکەمجاربوو لە هەرێمی کوردستان رۆژی نزای نیشتیمانی بەڕێوەبچێت. رۆژی نزای نیشتیمانی بە ئامادەبوونی مەسعود بارزانی، سەرۆکی پارتی و سەرۆکی هەرێمی کوردستان و ژمارەیەکی بەرچاو لە بەرپرسانی باڵا، سەرکردەکانی عێراق، هەرێمی کوردستان، جیهان، پەرلەمانتارانی وڵاتان، نوێنەر و نێردەی وڵاتان بەڕێوەچوو، سەرەڕای ئەوەی لە سەرەتادا بە خوێندنەوەی ئایەتێکی قورئانی پیرۆز دەستیپێکرد، بەڵام مەراسیمەکە تووشی رەخنەیەکی زۆر بووەوە لەلایەن هاوڵاتییانەوە. رۆژی نزای نیشتیمانی لەلایەن رێبەرانی ئایینی ئیبراهیمییەوە رێکخراون و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1952 لە سەردەمی سەرۆکی ئەوکاتی ئەمریکا، هاری ترومان وەک رۆژێکی فەرمی ناسێنرا، بەڵام لە ساڵی 1988 لەژێر سەرۆکایەتی ڕۆناڵد ڕیگەن، یاسای ڕۆژی نزای نیشتیمانی پەسەندکرا کە ڕۆژەکەی دیاریکرد وەک یەکەم پێنجشەممەی مانگی ئایار. بە وتەی رێبەرانی ئایینی ئیبراهیمی، پێغەمبەر ئیبراهیم (درودی خودای لێبێت) لەسەر یەك ئاین بووە كە ئەویش كۆكەرەوەی ئیسلام و جولەكە و مەسیحییەتە، بەڵام لەلای موسڵمانان ئەوە قسەیەکی هەڵەیە و هیچ بنەمایەكی نییە، چونكە خودا لە ئایەتی 67ـی سورەتی ال عمراندا دەفەرموێت: "ئیبراهیم نە یەهودی بووە نە نەسرانی، بەڵكو مسوڵمانە و لەو كەسانە نییە كە هاوەڵ بۆ خودا پەیدا دەكەن". یەکێتی جیهانیی زانایانی موسڵمان پێشتر هۆشداریی لەبارەی ئایینی ئیبراهیمییەوە دابوو، هەروەها هۆشدارییان داوەتە حكومەتە ئیسلامییەكان لە چوون بەدەم ئەم بانگەوازەوە و دەڵێن: "وێنای دوژمنكارییەكی بێ‌ ئابڕوو و بێ‌ پەروا دەكات لەسەر باوەڕی گەلانیان، لە هەمان كاتدا لێدانە لەو متمانەیە كە گەلان بەخشیویانە بە حكومەتەكانیان، هەڵگیرساندنی ئاگری دووبەرەكی و فیتنەیە لە نێوان موسڵماناندا". پێشتر، دەوڵەتی شانشینی ئیماراتی یەكگرتوو، بەفەرمی دینی دەوڵەتی لە ئاینی ئیسلامەوە بۆ ئاینی ئیبراهیمی گۆڕی و كارەكەش لە جیهانی ئیسلامیدا توڕەیی و نیگەرانی زۆری لێکەوتەوە. عەلی قەرەداخی، ئەمینداری گشتی یەكێتی جیهانیی زانایانی موسڵمان بەیاننامەیەكی توندی بڵاوكردەوە و ڕایگەیاند: "ئەو ئاینە بەناو ئیبراهیمییە حكومەتی دەوڵەتی ئیماراتی عەرەبی یەكگرتوو بە هاوكاری ئیسرائیل ناساندوویەتی و ئیقراری پێكردووە، ئاینێكی داهێنراوە و پیلانە دژی ئیسلام". کاتێک قورئانی پیرۆز لەلایەن خوداوە بۆ محەمەد (درودی خودای لێبێت) دابەزی، وەک کۆتا دین، ئیسلامی بۆ مرۆڤایەتی دیاریکرد و محەمەدیشی وەک کۆتا پەیامبەری دیاریکرد، بۆیە لەلای موسڵمانان ئیسلام دینی یەکتاپەرستییە و محەمەدیش کۆتا پەیامبەری خودایە بۆ گەیاندنی پەیامی یەکتاپەرستی. ئەمە لە کاتێکدایە، 23ـی ئەم مانگە، لە هەرێمی کوردستان و لە هەولێری پایتەخت، بۆ یەکەمجار رۆژی نزای نیشتیمانی بەڕێوەچوو، ئەمەش ترسی لای موسڵمانانی هەرێم دروستکردووە کە ئایینی ئیبراهیمی جێگەی ئایینی ئیسلام بگرێتەوە و لەلایەن حکومەتەوە بکرێت بە ئایینی سەرەکی.

ڕۆژی نزای نیشتیمانی چییە و چ پەیوەندییەکی بە ئایینی ئیبراهیمییەوە هەیە؟

نوبین nubbin، نوێترین نەوەی تەکنەلۆجیای سەردەم، کە ڕاستی دەگۆڕێت بۆ خەیاڵ، بەجۆرێک، جیاکردنەوەی لە ڕاستی کارێکی ئەستەم دەبێت.
کۆمپانیای TCKRبەرهەمێکی جیاواز دەخاتە بازاڕەوە، بە ناوی نوبین، کە بەرهەمێکە بەکارهێنەر کاتێک بەکاریدەهێنێت، دەکەوێتە خەیاڵەوە و ئامێرێکە بۆ یاریکردن، بەکارهێنانی سۆشیال میدیا، بیرکەوتنەوەی ئەو یادەوەرییانەی لە یاد چوون و گەڕان بەناو دونیای خەیاڵدا بەکاردێت، دوور لە جەنجاڵیی دەووروبەری.
<img src="https://scontent.fisu3-1.fna.fbcdn.net/v/t1.15752-9/491007105_688427850319087_9090351785032082483_n.jpg?stp=dst-jpg_s600x600_tt6&_nc_cat=107&ccb=1-7&_nc_sid=0024fc&_nc_eui2=AeFLpLfrZXu7asc1r9GcgSoh47hh3lvcAx7juGHeW9wDHrWh9kMqo7qLEtWmWuSbDtD3qjzG_MtqrIJ20hYzYxEH&_nc_ohc=DJSPWmHUZqgQ7kNvwH1CSOo&_nc_oc=AdkMylk0SQlSZfx_FlSsF-dri2ZxeBeLoqNoK-blaFN3RxKBq7edU0jsccJdtxhu_PE&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.fisu3-1.fna&oh=03_Q7cD2AG3GozrYS-xTcxND_2Ab2ZPaMbmFKffJ8J0S762hDUzDg&oe=6830142B" alt="undefined" style="height: auto;width: auto"/>
نوبین، ئامێرێکی بچووکی شێوە بازنەیی ڕەشە و بە دوگمە و سیستمی دەنگی، کۆنترۆڵدەکرێت، لەکاتی بەکارهێناندا چاوی کەسی بەکارهێنەر سپی دەبێت. پێشتر ئامێرەکە لە زنجیرەدرامای ئەمریکییblack mirror دابەکارهاتووە، بەڵام لەئێستادا نوبین سۆشیال میدیاکانی تەنیوە و لەلایەن چەند کەسێکی بەناوبانگی جیهانییەوە تاقیکراوەتەوە و ڤیدیۆکانییان لە پلاتفۆرمەکانی وەک تیکتۆک و یوتیوب بڵاوکردووەتەوە، کە بووەتە جێگای سەرنجێکی زۆر لای خەڵک.
جێگای باسە، هەندێک لە خەڵک ئەم ئامێرە ڕەتدەکەنەوە و بە کاڵایەکی بازرگانی ناوی دەبەن، ئاماژە بەوەدەکەن هیچ ئامێرێ نییە بتوانێت بتگەڕێنێتەوە بۆ ڕابردوو و ئەوە کارێکی ئەستەمە و کۆمپانیای بەرهەمهێنەر دەیەوێت بەم شتانە خەڵک فریوبدات.
<img src="https://scontent.fisu3-1.fna.fbcdn.net/v/t1.15752-9/491014122_665148779460865_2544060815569333457_n.jpg?stp=dst-jpg_p526x395_tt6&_nc_cat=104&ccb=1-7&_nc_sid=0024fc&_nc_eui2=AeFwBQZQqNloe-GjE4kfz7-4s5rxbOfsxbmzmvFs5-zFuR2fQ8pvk38M4d0YP5RC40V7IaZ59RXLXMl2du9lTAc7&_nc_ohc=QOVy6BcWkt0Q7kNvwF9KM7d&_nc_oc=AdlU8HNGgSmoxA2qg_rWvWFflYOe3xYa-REShhKcsVth5Tj6DKzZyXG4zt7Yy9bPiPk&_nc_ad=z-m&_nc_cid=1501&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.fisu3-1.fna&oh=03_Q7cD2AE8o0sI5mZXaPPKzqhRgMgSIivIRsQma_JBFfjOqYwSrA&oe=682FF53A" alt="undefined" style="height: auto;width: auto"/>

ئەو کەسانەی نوبین بەکاردەهێنن چی دەبینن؟

بەشێوەیەکی گشتی، بەکار‌هێنەرانی نوبین، لەدوای بەکارهێنانی ئامێرەکە باس لەوەدەکەن، هەر یەکەیان لە دونیایەکی جیاوازی خەیاڵدا ژیاون، وەک (گەڕاوەنەوە بۆ دونیای منداڵی، ژیان لە بۆشایی ئاسمان، بینینی ئەو کەسانەی مردوون، ئەزمونکردنی ژیانی ئاژەڵان...)
بەکارهێنەر چۆن دەتوانێت لە دونیای خەیاڵەوە بگەڕێتەوە دونیای ڕاستی؟

بەو پێیەی ئەم ئامێرە بە دوگمە و سیستمی دەنگی کۆنترۆڵدەکرێت، بەکارهێنەر دەتوانێت بە دەنگ یاخود دوگمە، بگەڕێتەوە بۆ دونیای ڕاستی.
تایبەتمەندییەکانی نوبین و بەراوردکردنی بە تەکنەلۆجیای VR:

- نوبین ئامێرێکە بۆ وێناکردنێکی خێرا کە لە دونیای ڕاستەقینەوە، دەتباتە دونیای خەیاڵ، بە کوالێتیی دەنگ و ڕەنگی بێوێنە، بەجۆرێک، کەسەکە بەتەواوی هەست بەو خەیاڵە دەکات.
- نوبین و VR، یان Virtual Reality تا ڕادەیەک لێکچوون
ڤی ئاڕ چاویلکەیەکە، کە زیاتر لە بواری گەیمینگ بەکاردەهێندرێت و کەسی بەکارهێنەر، بەتەواوی هەست دەکات کە کەوتووەتە ناو ئەو یارییەوە، بەڵام وەک کۆمپانیای بەرهەمهێنەری نوبین باسیدەکات، نوبین زۆر ڕاستەقینەترە و کوالێتیی دەنگ و وێنەی ڕوونترە.
بەکارهێنانی نوبین لە ڕووی سەلامەتییەوە:

کۆمپانیای بەرهەمهێنەر دڵنیایی دەدات لەوەی تەکنەلۆژیاکە بێزیانە، بەڵکو بۆ پاراستن، باشکردن و بەرزکردنەوەی بیرەوەریی مرۆڤ بەرهەمهێندراوە و سەلامەتیی بەکارهێنەریان لەبەرچاوگرتووە.
هەندێک کاریگەریی لاوەکی کە نوبین لەسەر بەکارهێنەرانی دروستیدەکات:

بەکارهێنەران لەکاتی بەکارهێنانی نوبیندا، بەشێوەیەکی کاتی ڕەنگی چاویان دەگۆڕێت بۆ نیمچە سپی، هەندێک لەو بەکارهێنەرانە، هەندێک نیشانەی وەک: ناڕەحەتی، سکچوون، سەرگێژخواردن، سەرئێشە، سڕبوون، یان هەستکردن بە گرژی یان فشاری مێشک دەبن. بۆیە کۆمپانیای بەرهەمهێنەر داوادەکات، ماوەیەکی زۆر بەکارنەهێندرێت.
جێی باسە، کۆمپانیای TCKR Systems کە بەرهەمهێنەری نوبینە، کۆمپانیایەکی تەکنەلۆجیی بەریتانییە، لە سەرەتاکانی ساڵی 1980 دامەزراوە، کۆمپانیاکە زیاتر سەرنج دەخاتە سەر کارکردن لە بواری تەکنەلۆجیای خەیاڵی.
<a href="https://www.youtube.com/shorts/HzwcsrWFqf4" target="_self">بۆ بینینی ساتی تاقیکردنەوەی نوبین کلیک لێرە بکە</a> .

سینەمای قەلەم

گەڕان بکە بۆ نوێترین فیلم و دراما جیهانیەکان لە سینەمای قەڵەم بە زمانی کوردی و بیانی

ڕاپۆرت