هەڵبژاردنی ئیسرائیل کۆدەنگی لەسەر ڕەتکردنەوەی دەوڵەتی فەلەستین و ململانێ لەسەر دەسەڵاتە ناوخۆییەکان
لە گەرمەی ئامادەکارییەکان بۆ بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی گشتی لە ئیسرائیل، بەرەی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن سەرەڕای ناکۆکییە ناوخۆییە توندەکانیان، کۆدەنگن لەسەر بەردەوامیدان بە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و ڕەتکردنەوەی چارەسەری دوو دەوڵەت بۆ پرسی فەلەستین.
پێچەوانەی چاوەڕوانییە دەرەکییەکان، بەرەی دەسەڵات بە ڕابەرایەتیی بنیامین ناتانیاهۆ و سەرکردەکانی ئۆپۆزسیۆن وەک گادی ئایزنکۆت، یائیر گۆلان و نەفتالی بێنێت، هاوڕان لەسەر ڕەتکردنەوەی دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین و جەخت لە کۆنترۆڵی ئەمنی دەکەنەوە، لە کاتێکدا لایەنە ڕاستڕەوە توندڕەوەکانی وەک پارتەکەی بێتسالیل سمۆتریچ داوای هەڵوەشاندنەوەی فەرمیی ڕێککەوتنەکانی ئۆسلۆ و فراوانکردنی نیشتەجێکردنی جولەکەکان دەکەن.
خاڵە سەرەکییەکانی کێبڕکێی هەڵبژاردن لە دەوری سێ پرسە ناوخۆییەکە چڕ بوونەتەوە:
سەربازیی زۆرەملێ بۆ حاریدییەکان: پرسی ناچارکردنی جوولەکە ئۆرتۆدۆکسەکان (حاریدی) بۆ خزمەتی سەربازی ناکۆکیی قووڵی دروستکردووە، ناتانیاهۆ بەهۆی پاراستنی هاوپەیمانێتییەکەی لەگەڵ پارتە ئایینییەکان هەوڵی بەخشینیان دەدات لە سەربازی، لە بەرامبەردا ئۆپۆزسیۆن تۆمەتباری دەکات بەوەی بووەتە بارمتەی هەڵاتووان لە خزمەتی سەربازی.
دەستکاریکردنی سیستەمی دادوەری: پڕۆژەکەی ناتانیاهۆ بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی دادگای باڵا و دادوەری وڵاتەکە شەقامی دابەش کردووە، لایەنەکانی ئۆپۆزسیۆن بەڵێنیان داوە دەستبەجێ دوای بردنەوە سەرجەم یاساکانی چاکسازیی دادوەری هەڵبوەشێننەوە.
لێکۆڵینەوە لە شکستی 7ی ئۆکتۆبەر: پرسی دیاریکردنی بەرپرسیارێتیی سیاسی لە شکستی ئەمنیی بەرامبەر هێرشەکەی ساڵی 2023 تەواوی کەمپینەکانی داگیرکردووە، نەیارانی ناتانیاهۆ داوای پێکهێنانی لیژنەیەکی فەرمیی لێکۆڵینەوەی سەربەخۆ دەکەن بۆ لێپرسینەوە لە کەمتەرخەمییەکانی، لە کاتێکدا سەرۆکوەزیران هەوڵی دواخستن و کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی ئەو لێکۆڵینەوانە دەدات.

ململانێی توند لەسەر داهاتووی سیاسیی ئیسرائیل

هێرشی مووشەکیی حوسییەکان بۆ سەر سەربازگەیەکی حکوومەتی یەمەن 58 کوژراوی لێکەوتەوە
لە هێرشێکی مووشەکیی حوسییەکاندا بۆ سەر سەربازگەیەکی مەشق و ڕاهێنانی هێزەکانی حکوومەتی یەمەن لە پارێزگای شەبووە، بە لایەنی کەمەوە 58 کەس کوژران. بەپێی زانیاریی سەرچاوە خۆجێییەکان، هێرشەکە لە کاتی ئەنجامدانی مەشقی سەربازیدا و لە ڕێگەی سێ مووشەکی بالیستییەوە ئەنجامدراوە.&nbsp;
یەحیا سەریع، وتەبێژی سەربازیی گرووپی حوسییەکان لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس بەرپرسیارێتیی هێرشەکەی گرتە ئەستۆ و ڕایگەیاند کە بنکەیەکی مەشقی سەر بە هێزەکانی سعودیە کراوەتە ئامانج. پارێزگای شەبووە کە دەکەوێتە کەناراوەکانی باشووری یەمەن بەسەر کەنداوی عەدەن، ناوچەیەکی دەوڵەمەندە بە سەرچاوەی وزە و گەورەترین پڕۆژەی وەبەرهێنانی پیشەسازیی وڵاتەکە لەخۆدەگرێت کە دامەزراوەی گازی سروشتیی شلی بەلحافە.&nbsp;
ئەم گرژییە هاوکاتە لەگەڵ ئۆپەراسیۆنی هێزەکانی حکوومەت بە پاڵپشتیی هاوپەیمانیی عەرەبی بە سەرۆکایەتیی سعودیە بۆ کۆنتڕۆڵکردنەوەی ئەو ناوچانەی لە مانگی ئەیلولەوە حوسییەکان لە نزیک گەرووی بابولمەندەب پێشڕەوییان تێدا کردبوو، لە کاتێکدا حوسییەکانیش گەمارۆی سەر شاری تەعزیان توندتر کردووەتەوە.&nbsp;
ململانێکانی ناوخۆی یەمەن لە ئێستادا بوونەتە بەرەیەکی گرنگی شەڕی نێوان ئەمریکا، ئیسرائیل و ئێران، بەتایبەت دوای ئەوەی حوسییەکان لە ماوەی ڕابردوودا هێرشەکانیان بۆ سەر ناوەندە نەوتییەکانی کۆمپانیای ئارامکۆ و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ڕیاز چڕ کردووەتەوە. ئەمەش لە کاتێکدایە ئاگربەستی نێوان لایەنەکان کە لە ساڵی 2022وە جێگیر بوو، بەتەواوی داڕماوە و ڕێکخراوە مرۆییەکانیش هۆشداری لە تێکچوونی زیاتری بارودۆخی ژیانی هاووڵاتییانی یەمەن دەدەن.&nbsp;

مووشەکەکانی حوسییەکان کۆمەڵکوژی لە شەبووە دروست دەکەن

ململانێی واشنتن و تاران لە گەرووی هورمز توندتر دەبێت؛ نەوتی برێنت گەیشتە 110 دۆلار
ململانێی سەربازیی نێوان ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە گەرووی هورمز چووەتە قۆناغێکی مەترسیدارەوە، بەپێی ڕاپۆرتی دەستەی ئۆپەراسیۆنە بازرگانییە دەریاییەکانی بەریتانیا (UKMTO)، لە هەفتەی ڕابردوودا بەلایەنی کەمەوە 12 کەشتی لە ناوچەکەدا هێرشیان کراوەتە سەر، کە یەکێکیان نقوم بووە و ژمارەیەکی دیکەشیان پەککەوتوون، ئاماژە بەوەش کراوە کە ژمارەی ڕاستەقینەی هێرشەکان زۆر لەوە زیاترە، بەڵام زۆربەی کەشتییەکان بەهۆی ترسی ئەمنییەوە هەواڵی هێرشەکان تۆمار ناکەن.
لە ڕووداوێکی نوێدا، کەشتییەکی نەوتهەڵگر لە دووریی 78 میل لە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری جوبەیلی سعودیە لە بەلەمێکی بچووکەوە بە مووشەکی (RPG) کراوەتە ئامانج، هاوکات سوپای پاسدارانی ئێران ڕایگەیاند کە کەشتییەکی گەورەی نەوت بە باری زیاتر لە دوو ملیۆن بەرمیل بەهۆی بەرکەوتنی مین ئاگری گرتووە، بەڵام فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا (سێنتکۆم) هەواڵی هەبوونی مین ڕەت دەکاتەوە و دەڵێت کەشتییەکان بە مووشەکی پاسداران دەکرێنە ئامانج.
سەرەڕای گرژییەکان، براد کوپەر، سەرۆکی سێنتکۆم ڕایگەیاندووە کە کۆنتڕۆڵی تەواوەتیی گەرووی هورمز بە دەست ئەمریکا و هاوپەیمانەکانییەتی نەک ئێران، لە هەفتەی ڕابردووشدا 400 کەشتی و 100 ملیۆن بەرمیل نەوت بە گەرووەکەدا تێپەڕیون، لە بەرامبەریشدا گەمارۆ دەریاییەکەی ئەمریکا زیانی 25 ملیار دۆلاری لە هەناردەی نەوتی ئێران داوە. هاوکات لە ژێر کاریگەریی ئەم پێکدادانانە و هێرشەکانی حوسییەکان بۆ سەر بابولمەندەب و ناوەندەکانی وزەی سعودیە، نرخی نەوتی خاوی برێنت بۆ یەکەمجار لە دوای مانگی ئایارەوە گەیشتە 110 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک.
تاران هەڕەشەی بەردەوامیی هێرشەکان دەکات و مەجید ئیبن ڕەزا، سەرپەرشتیاری وەزارەتی بەرگریی ئێران ڕایگەیاندووە، مووشەکەکانی ئەوان چارەنووسی جەنگەکە دیاری دەکەن نەک بۆمبەکانی ئەمریکا، ئەمەش لە کاتێکدایە مەترسی هەیە دۆناڵد ترەمپ دوای هەڵبژاردنەکانی 3ی تشرینی دووەم فەرمانی بەکارهێنانی بۆمبی گەورەی ناسراو بە «دایکی هەموو بۆمبەکان» بۆ سەر ئێران دەربکات.&nbsp;

دەیان کەشتی لە گەرووی هورمز کرانە ئامانج

حوسییەکان هێرشێکی کوشندەیان کردە سەر کۆشکی سەرۆکایەتیی یەمەن لە عەدەن، 5 کەس کوژران و 16ی دیکەش بریندار بوون
چەکدارانی حوسیی نزیک لە ئێران هێرشێکی بەرفراوانی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیان کردە سەر کۆشکی سەرۆکایەتیی مەعاشیق لە شاری عەدەن، کە بارەگای سەرەکیی حکوومەتی دانپێدانراوی نێودەوڵەتیی یەمەنە، بەهۆیەوە پێنج کەس کوژران و 16 کەسی دیکەش بریندار بوون.
بەپێی ڕاگەیەندراوی وەزارەتی تەندروستیی یەمەن لەسەر زاری قاسم محەمەد ، وەزیری تەندروستی، قوربانییەکان کارمەندانی ئەمنی و فەرمانبەرانی مەدەنیی کۆمەڵگەی حکوومەتەکەن، کە لەنێویاندا دوو ئەندامی پاسەوانیی تایبەتی شایع ئەلزیندانی، سەرۆکوەزیرانی یەمەن هەن، هاوکات وەزارەتی ڕاگەیاندنی یەمەن دڵنیایی داوە کە سەرۆکوەزیران و ئەندامانی کابینەکەی سەلامەتن و هیچ زیانێکیان پێ نەگەیشتووە.
لە بەرامبەردا، حوسییەکان بەرپرسیارێتیی خۆیان لە هێرشەکە ڕاگەیاند و بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ژوورێکی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی سعودیەیان لەناو کۆمەڵگەکەدا کردووەتە ئامانج، هۆشداریشیان داوە کە هەر شوێنێکی گردبوونەوەی سەربازیی سعودیە بۆ ئەوان ئامانجێکی ڕەوایە.
ئەم پەرەسەندنە نوێیە لە کاتێکدایە کە حکوومەتی یەمەن لە سەرەتای ئەم مانگەدا ئۆپەراسیۆنی «بەرەبەیانی یەمەن»ی دژی حوسییەکان دەستپێکردووە، لە کاتێکدا حوسییەکان پێش هێرشەکە هۆشدارییان دابوو کە ئاسمانی سعودیە و فڕۆکەخانەکانی سەلامەت نین و وەڵامی هێرشەکانی ریاز دەدەنەوە.

هێرشی نوێی حوسیەکان

هەریەک لە وڵاتانی تورکیا، پاکستان، میسر و عەرەبستانی سعوودیە لە ڕاگەیەندراوێکی هاوبەشدا هێرشەکانی حووسییەکانی یەمەنیان بۆ سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ڕیاز بە توندی شەرمەزار کرد و بە «هەڵکشانێکی مەترسیدار» بۆ سەر ئاسایش و سەقامگیریی نێودەوڵەتی وەسفیان کرد. دەسەڵاتدارانی سعوودیە پشتڕاستیان کردەوە کە ڕۆژی یەکشەممە لە نوێترین هێرشدا بۆ سەر فڕۆکەخانەی ڕیاز کەسێک کوژراوە و نزیکەی 12 کەسی دیکەش بریندار بوون، ئەمەش دوای ئەوە هات کە حووسییەکان بانگەشەی ئەوەیان کردبوو ڕۆژێک پێشتر بەهۆی هێرشێکی هاوشێوەوە 13 کەس کوژراون و زیاتر لە 300 کەسی دیکەش بریندار بوون. لە بەیاننامە چوارقۆڵییەکەدا جەخت کراوەتەوە کە حووسییەکان بەرپرسیاری تەواوی ئەم هێرشانە و لێکەوتەکانیانن، هاوکات پشتیوانیی ڕەهای خۆیان بۆ هەر هەنگاوێکی سعوودیە بە مەبەستی پاراستنی خاک و ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی هەڕەشەکان دەربڕی و داوای ڕاگرتنی دەستبەجێی ئەو پەلامارانەیان کرد. ئەم کاردانەوەیە لە کاتێکدایە کە لە مانگی ئابی ڕابردوودا، تورکیا و پاکستان لە چوارچێوەی هاوپەیمانییەکدا ڕێککەوتنێکی بەرگریی هاوبەشیان لەگەڵ سعوودیە واژۆ کرد کە بەپێی بەندەکانی، هەر پەلامارێک بۆ سەر لایەنێک وەک هێرش بۆ سەر تەواوی لایەنەکان هەژمار دەکرێت. لەم بارەیەوە، هاکان فیدان وەزیری دەرەوەی تورکیا ئاماژەی بەوە کرد کە وڵاتەکەی هەڵسەنگاندن بۆ چۆنیەتیی پێشکەشکردنی هاوکاری بۆ ڕیاز دەکات، بەڵام جێگیرکردنی سەرباز یان بەشداریکردن لە ئۆپەراسیۆنی هێرشبەری ڕەتکردەوە؛ هاوکات بەپێی زانیارییەکان چاوەڕوان دەکرێت پەرلەمانی تورکیا لە ڕۆژانی داهاتوودا بە فەرمی ڕێککەوتننامە بەرگرییە هاوبەشەکە پەسەند بکات بە مەبەستی چڕکردنەوەی پشتیوانییە سەربازی و تەکنیکییەکان بۆ سعوودیە و پاراستنی کەشتیوانی لە دەریای سووردا.

پەلاماردانی ڕیاز هاوپەیمانییە بەرگرییەکەی هێنایە دەنگ

لە نوێترین پەرەسەندنی قەیرانی نێوان واشنتن و تاران، موحسین ڕەزایی، سکرتێری ئەنجوومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران، ئەمڕۆ دووشەممە هەڕەشەی کرد کە لە ئەگەری سەرهەڵدانەوەی هەر پێکدادانێکی سەربازیدا، سوپای وڵاتەکەی کێبڵە دەریاییەکان، سەنتەرەکانی داتا و دامەزراوەکانی ژیریی دەستکرد لە سەرانسەری ناوچەکەدا دەکاتە ئامانج. ڕەزایی ئاماژەی بەوە کرد کە تاران دوایین وەڵامی ئەمریکای سەبارەت بە پێشنیازی کۆتاییهێنان بە شەڕ بە «ناتەواو» هەژمار کردووە؛ جەختیشی کردەوە کە واشنتن تەنها لەگەڵ بەشێک لە حەوت مەرجەکەی ئێراندا هاوڕا بووە و مەرجەکانی دیکە بە ناڕوونی ماونەتەوە، بۆیە ئێران هیچ وەڵامێکی دیکە ناداتەوە تا ئەو کاتەی لایەنی ئەمریکی هەڵوێستی خۆی بە تەواوی ڕوون دەکاتەوە. ئەم لێدوانە توندانەی تاران هاوکاتە لەگەڵ کۆبوونەوە و ڕاوێژە ئەمنییەکانی بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، دوابەدوای لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا سەبارەت بە ئەگەری دەستپێکردنەوەی هێرشە سەربازییەکان. بەپێی زانیارییەکانی کەناڵی 13ی ئیسرائیل، هێشتا بڕیاری دەستپێکردنەوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان نەدراوە بەڵام هاوئاهەنگیی تەلئەبیب لەگەڵ سوپای ئەمریکا بەردەوامە؛ ئەمەش لە کاتێکدایە کە پێشتر ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز ئاشکرای کردبوو ترەمپ داوای لە پێنتاگۆن کردووە پلان بۆ ئۆپەراسیۆنێکی چڕوپڕی 3 ڕۆژە دژی پێگەکانی ئێران دابڕێژێت. ململانێی سەربازیی نێوان ئێران و بەرەی ئەمریکا و ئیسرائیل لە ساڵی 2026دا و دوای هێرشە مووشەکییەکان و جەنگە 40 ڕۆژەکە گەیشتووەتە ئاستێکی هەستیار؛ هەڕەشە نوێیەکانی تاران بۆ پەکخستنی کێبڵ و ژێرخانی تەکنەلۆژیای ناوچەکە ئاماژەیە بۆ ئەوەی لە ئەگەری دەستپێکردنەوەی شەڕ، ئاستی ڕووبەڕووبوونەوەکان سنوری ئاسایی سەربازی تێدەپەڕێنێت.

ئێران هەڕەشەی لێدانی سەنتەرەکانی داتا و ژێرخانی دیجیتاڵی دەکات

دراوی کاغەزیی عێراقی تەنها هۆکارێکی ئاڵوگۆڕی دارایی نییە، بەڵکو مۆزەخانەیەکی گەڕۆکە کە چەندین هەزار ساڵ لە مێژووی شارستانیەتەکانی میزۆپۆتامیا، دەستکەوتە زانستییەکان، شاکارە هونەرییەکان و فرەچەشنیی جوگرافیای وڵات لەخۆدەگرێت. هەردوو ڕووی هەر دراوێک گێڕەرەوەی چیرۆکێکی گرنگی مرۆڤایەتین.&nbsp;
دراوی 250 دیناری:
&nbsp;لە ڕووی پێشەوەیدا وێنەی ئامێری ئەسترلاب کێشراوە، کە کۆنترین و گرنگترین ئامێری گەردوونناسیی دەستی زانایانی سەردەمی زێڕینی ئیسلامییە و بۆ دیاریکردنی شوێنی ئەستێرەکان، کاتژمێر، ئاڕاستەی قیبلە و پێوانی بەرزیی تەنە ئاسمانییەکان بەکارهاتووە. لە ڕووی دواوەشیدا منارەی مەلوییەی شاری سامەڕا دانراوە، کە لە سەدەی نۆیەمی زایینی لە سەردەمی خەلیفەی عەباسی (ئەلموتەوەکیل) لە خشتی قوڕ دروستکراوە بە شێوازێکی لوولپێچی بێوێنە و بەرزییەکەی نزیکەی 52 مەترە، بە یەکێک لە ناوازەترین شاکارە تەلارسازییەکانی جیهانی ئیسلامی دادەنرێت.&nbsp;
دراوی 500 دیناری:&nbsp;
لە ڕووی پێشەوەیدا بەنداوی دووکان نەخشێنراوە، کە لە ساڵی 1959 لەسەر زێی بچووک تەواوکرا و یەکەم بەنداوی کۆنکرێتیی کەوانەییە لە وڵاتدا؛ ئەم بەنداوە شادەماری کۆنترۆڵکردنی لافاو، ئاودێری و بەرهەمهێنانی وزەی کارەبایە. لە ڕووی دواوەیدا پەیکەری شێری باڵدار (لاماسۆ) دەبینرێت، کە لە شارستانیەتی ئاشووریدا پارێزەری دەروازەی کۆشکە شاهانەییەکان بووە؛ ئەم پەیکەرە سەری مرۆڤی هەیە بۆ نیشانەی ژیری، جەستەی شێر بۆ هێز، و باڵی هەڵۆ بۆ خێرایی.&nbsp;
دراوی 1,000 دیناری:
&nbsp;ڕووی پێشەوەی دراوێکی مێژوویی ئیسلامیی لەسەرە کە بە ڕێنووسی کوفی داتاشراوە، ئەمەش هێمایە بۆ پێشکەوتنی بازرگانی و دارایی لە پایتەختی دەوڵەتی عەباسی. لە ڕووی دواوەیدا قوتابخانەی مێژوویی ئەلمستنصریە لە بەغدا دانراوە (لە چاپی کۆنتردا منارەی حەدبای موسڵ بوو)؛ ئەم قوتابخانەیە لە ساڵی 1233ی زایینی لەسەر کەناری دیجلە لەلایەن خەلیفە ئەلموستەنسیر بیلا دامەزراوە و وەک یەکەم زانکۆی جیهان دادەنرێت کە پزیشکی، دەرمانسازی، بیرکاری و یاسای لە یەک کاتدا تێدا خوێندراوە.&nbsp;
دراوی 5,000 دیناری:&nbsp;
ڕووی پێشەوەی تەرخانکراوە بۆ دیمەنی سروشتیی تاڤگەی گەلی عەلی بەگ، کە یەکێکە لە ناودارترین ناوچە گەشتیارییە شاخاوییەکان و دەکەوێتە نێوان چیاکانی کۆڕەک و برادۆست بە بەرزی و تاڤگەی بەخوڕ ناسراوە. ڕووی دواوەشی قەڵای مێژوویی ئوخەیدەر پیشان دەدات، کە دەکەوێتە بیابانی کەربەلا و لە ساڵی 775ی زایینی بنیاتنراوە؛ قەڵاکە کۆشکێکی سەربازیی گەورەیە و بە دیوارە بەرز و قوللە بەرگرییە بەهێزەکانی لە شێوازی تەلارسازیی سەرەتای ئیسلامیدا جیا دەکرێتەوە.
&nbsp;دراوی 10,000 دیناری:&nbsp;
لە چاپی نوێدا، ڕووی پێشەوەی وێنەی هونەرمەند جەواد سەلیم و شاکارەکەی (مۆنۆمێنتی ئازادی) لەخۆدەگرێت؛ جەواد سەلیم باوکی هونەری مۆدێرنە و لە ساڵی 1961 لە تەمەنی 41 ساڵیدا بە جەڵتەی دڵ کۆچی دوایی کرد، مۆنۆمێنتەکەشی لە گۆڕەپانی تەحریر لە 14 تابلۆی برۆنزی پێکهاتووە و باس لە مێژوو و قۆناغەکانی گەیشتن بە ئازادی دەکات (لە چاپی کۆندا وێنەی زانای بەسڕە ئیبن هەیسەم بوو کە داهێنەری بنەماکانی کامێرا و بیناییە). لە ڕووی دواوەشیدا تەلارسازیی ناوازەی قوتابخانەی مێژوویی ئەلمستنصریە بە دیوی ناوەوە پیشان دراوە.&nbsp;
دراوی 25,000 دیناری:&nbsp;
ڕووی پێشەوەی ژنێکی جووتیاری گوندنشین لە کاتی دروێنەکردنی گەنمدا پیشان دەدات کە مەڵاسێکی بەدەستەوەیە، ئەمەش وەک ڕێزلێنانێک لە ڕەنجی جووتیاران و گرنگیی کشتوکاڵ لە وڵاتدا کە کۆنترین نیشتمانی کشتوکاڵ بووە لە مێژوودا، لە تەنیشتیشی ئەسپی ڕەسەنی عەرەبی دانراوە. لە ڕووی دواوەشیدا بەردەنووسی یاساکانی حامورابی، پاشای بابل نەخشێنراوە؛ ئەم یاسایە لە سەدەی هەژدەیەمی پێش زایین نووسراوە و لە 282 ماددە پێکدێت، کە یەکەم دەستوور و یاسای ڕێکخراوی نوسراوی تەواوی مرۆڤایەتییە بۆ دادپەروەری.&nbsp;
دراوی 50,000 دیناری:
&nbsp;گەورەترین دراوی نەختییە لە وڵاتدا؛ ڕووی پێشەوەی نەخشەی ڕووبارەکانی دیجلە و فورات، تاڤگەی گەلی عەلی بەگ و نەخشی دارخورما لەخۆدەگرێت کە پیرۆزی و بەپیتیی خاکی وڵات نیشان دەدەن. ڕووی دواوەشی بە تەواوی تەرخانکراوە بۆ ژینگەی زۆنگاوەکان (ئەهوار) کە لە ساڵی 2016 خرایە لیستی شوێنەوارە جیهانییەکانی یونسکۆ؛ لەم دیوەدا هاووڵاتییان لەناو بەلەمی تەقلیدیی ناوچەکە (مەشحوف)، پەلەوەرە کۆچەرییەکان، زەل و قامیش و گامێشەکان کێشراون، کە شێوازی ژیانی پێنج هەزار ساڵ لەمەوبەری سۆمەرییەکان لە باشووری وڵات تا ئەمڕۆ بە زیندوویی پیشان دەدات.

کەسایەتی و شوێنەوارەکانی سەر دراوی عێراقی بناسە

&nbsp;لیژنەی گواستنەوە و گەیاندن لە پەرلەمانی عێراق، لە میانی میوانداریکردنی سەرۆکی دەستەی ڕاگەیاندن و گەیاندن، ڕەخنەی توندی لە کورتکردنەوەی ماوەی کارایی باڵانس لەلایەن کۆمپانیاکانی پەیوەندیکردنەوە گرت و داوای کرد ماوەکەی زیاد بکرێت.
سەرۆکی لیژنەکە ڕایگەیاند، باڵانس مافێکی دارایی ڕەوای هاووڵاتییانە و نابێت کۆمپانیاکانی مۆبایل بە بیانووی تەواوبوونی 28 ڕۆژ باڵانسەکە بسووتێنن یان ڕایبگرن، هەروەها وەرگرتنی پارەش بۆ کاراکردنەوەی هێڵەکان نایاساییە.&nbsp;
لەو چوارچێوەیەشدا لیژنەکە داوای لە دەستەی ڕاگەیاندن و گەیاندن کرد کە سەرجەم کۆمپانیاکان ناچار بکات ماوەی بەسەرچوونی باڵانس بۆ 3 تا 5 مانگ درێژ بکەنەوە، تا لەگەڵ باری دارایی هاووڵاتییانی کەمدەرامەتدا بگونجێت.
&nbsp;سەرۆکی لیژنەکە هۆشداریشی دا کە خاوەندارێتیی سیمکارت بە ناوی بەشداربووانەوە هێڵی سوورە و بە هیچ جۆرێک ڕێگە نادرێت لە دەرەوەی ڕێکارە یاساییەکان هێڵ بسڕدرێتەوە یان بە کەسێکی تر بفرۆشرێتەوە.

ماوەی بەسەرچونی باڵانسی مۆبایل درێژ دەکرێتەوە

فڕۆکەیەکی هێڵی ئاسمانیی «فلای دوبەی» کە لە ئیماراتەوە بەرەو ئیسرائیل بەڕێکەوتبوو، ئەمڕۆ چوارشەممە بە ناچاری لە خاکی سعوودیە نیشتەوە، ئەمەش دوای ئەوەی ڕووداوەکە مەترسیی ڕفاندنی فڕۆکەکە لەپشتەوەبوو و بووە هۆی ئەوەی ئیسرائیل فڕۆکە جەنگییەکانی بخاتە حاڵەتی ئامادەباشیەوە ولەڕێی ئاسمانەوە چاودێری فڕۆکەکە بکەن.

میدیاکانی ئیسرائیل لە زاری بەرپرسانی ئەمنییەوە ئاشکرایان کرد، ڕووداوەکە پەیوەندی بە دەمەقاڵێ و ناکۆکیی نێوان هەردوو فڕۆکەوانەکەوە هەبووە، هەروەها سەرجەم سەرنشینانی نێو فڕۆکەکە سەلامەتن.
فڕۆکەکە لە شاری تەبووک لە بنکەیەکی مەدەنی و سەربازیی ئەو وڵاتە نیشتووەتەوە، بەپێی زانیارییەکانی تۆڕی چاودێریی فڕین «فلایت ڕادار 24»، فڕۆکەکە زەنگی ئاگادارکردنەوەی لەناکاوی لێداوە، نزیکەی دوو کاتژمێر دوای فڕینی لە دوبەیەوە، لە ماوەی تەنها یەک خولەکدا بەرزییەکەی لە 33 هەزار پێوە بۆ 17 هەزار پێ دابەزیوە و دوای خولانەوەیەکی نائاسایی لە نزیک سنووری ئوردن.
دوای کاتژمێرێک لە فڕۆکەخانەی تەبووک نیشتووەتەوە و بەرپرسێکی هەرێمیی کە لە وردەکاریی ڕووداوەکە ئاگادار کراوەتەوە ڕایگەیاند، پێکدادان لە ژووری سەرکردایەتیکردنی فڕۆکەکە (کۆکپیت) ڕوویداوە و بە ڕوونی فڕۆکەوانەکان تێیدا بەشدار بوون، بەڵام تا ئێستا هۆکاری سەرەکیی هەڵگیرسانی ئەو شەڕە ئاشکرا نەبووە.&nbsp;
ئاماژەی بەوەش کرد، لە چوارچێوەی لێکۆڵینەوە فەرمییەکاندا وتە لە تەواوی دەستەی کارمەندانی فڕۆکەکە وەرگیراوە، بێ ئەوەی ڕوونی بکاتەوە کە ئایا کەس لەسەر ڕووداوەکە دەستبەسەر کراوە یاخود نا.
لە لایەکی دیکەوە، بەرپرسێکی ئیسرائیلی ئەوەی خستەڕوو کە وڵاتەکەی گومان دەکات ئەم ڕووداوە هەوڵێک بووبێت بۆ بەئامانجگرتنی هاووڵاتییانی ئیسرائیلی، بەڵام لێکۆڵینەوەکان لەسەر ڕاستیی بابەتەکە هێشتا بەردەوامن.

بەرپرسێکی دیکەی ئاگادار لە دۆسیەکە پشتڕاستی کردەوە کە ئیسرائیل فڕۆکە جەنگییەکانی بەهۆی ترس لە ڕفاندنی فڕۆکەکە خستووەتە ئامادەباشییەوە، بەو پێیەی دەیان هاووڵاتیی ئیسرائیلی لەنێویدا بوون ئەمەش هاوکاتە لەگەڵ هۆشدارییەکانی ئەم دواییەی بنیامین نەتەنیاهو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل سەبارەت بە مەترسییە ئەمنییە چاوەڕواننەکراوەکان.&nbsp;

سەرجەم ئەو سێ بەرپرسە بە مەرجی ئاشکرانەکردنی ناویان لێدوانیان داوە، چونکە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکە هێشتا تەواو نەبووە.&nbsp;
لەو چوارچێوەیەشدا نووسینگەی نەتەنیاهو ڕایگەیاند کە دۆخەکە لەژێر کۆنترۆڵدایە و کار لەسەر گەڕاندنەوەی سەرنشینەکان دەکەن بۆ ئیسرایل.&nbsp;
هەرچەندە نیشتنەوەی لەناکاو بەهۆی کێشەی کارمەندان دەگمەنە، بەڵام پێشینەی هەبووە، وەک ڕووداوەکەی ساڵی 2022 کاتێک دوو فڕۆکەوانی هێڵی فەڕەنسی بەهۆی شەڕکردن لە کاتی گەشتێکی جنێف بۆ پاریس سڕ کران، بەڵام ئەو گەشتە ڕێڕەوەکەی نەگۆڕی و بە ئاسایی نیشتەوە.
&nbsp;هاوکات، چەند سەرنشینێک لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا بۆ کەناڵی دوانزەی ئیسرائیلی باسیان لەوە کرد کە گوێیان لە دەنگی هاوار بووە لە ڕیزەکانی پێشەوەی فڕۆکەکە بەهۆی دەمەقاڵێی نێوان فڕۆکەوانەکان، دواتر فڕۆکەکە بە خێرایی و بە شێوازێکی مەترسیدار نزم بووەتەوە بەر لەوەی لە خاکی سعوودیە بنیشێتەوە.&nbsp;
کۆمپانیای «فلای دوبەی» لە ڕاگەیەندراوێکدا پشتڕاستی کردەوە کە گەشتی «ئێف زێد 1073» کە بەرەو فڕۆکەخانەی بن گۆریۆن لە ئیسرائیل دەڕۆیشت، تووشی ڕووداوێکی لەناکاو بووە و ئەمڕۆ ڕۆژی چوارشەممە بە سەلامەتی لە فڕۆکەخانەی تەبووک لە سعوودیە نیشتووەتەوە.
کۆمپانیاکە جەختی لەوە کردەوە کە تیمەکانیان لە هەماهەنگییدان لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان و لەگەڵ دەستکەوتنی زانیاریی پشتڕاستکراوەی زیاتر، ڕاگەیەندراوی نوێ بڵاودەکەنەوە.

&nbsp;داتاکانی چاودێریی فڕین دەریانخستووە کە فڕۆکەکە لە جۆری «بۆینگ 737 ماکس 8» بووە و کۆمپانیای فلای دوبەی بە بەشی تێچوو-کەمی کۆمپانیای ئیمارات دادەنرێت هاوکات لە دوای ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات لە ساڵی 2020، ئیمارات بووەتە یەکێک لە ناوەندە سەرەکییەکانی گەشتیاری بۆ هاووڵاتییانی ئیسرائیلی، تەواوی کەشتیگەلی فلای دوبەی پشت بە مۆدێلە جیاوازەکانی فڕۆکەی دوو بزوێنەریی بۆینگ 737 دەبەستێت کە لە سەرانسەری جیهاندا بەکاردەهێنرێت و کۆمپانیاکە خاوەنی نزیکەی 100 فڕۆکەیە لەم جۆرە، لەنێویاندا 69 فڕۆکەیان لە مۆدێلی ماکس هەشتە.
فڕۆکەکە لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی دوبەیەوە فڕیبوو، فڕۆکەخانەیەک کە قەرەباڵغترین ناوەندی ئاسمانیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە و لەسەر ئاستی جیهانیش گەورەترینە لە گەشتە نێودەوڵەتییەکاندا، بە جۆرێک ساڵی ڕابردوو ژمارەیەکی پێوانەیی تۆمار کرد و پێشوازی لە 95 ملیۆن و 200 هەزار گەشتیار کرد.
&nbsp;لە دەیەکانی 1960 و 1970، هاووڵاتییانی ئیسرائیلی ڕووبەڕووی زنجیرەیەک کردەوەی ڕفاندن و پەلاماری سەر فڕۆکەکان بوونەوە لەلایەن چەکدارە فەلەستینییەکانەوە، هەرچەندە ماوەی چەندین دەیەیە هیچ ڕووداوێکی ڕفاندنی فڕۆکە لە ئیسرائیل تۆمار نەکراوە، بەڵام ئەو وڵاتە توندترین ڕێوشوێنی ئەمنیی فڕۆکەوانی لەسەر ئاستی جیهان جێبەجێ دەکات لەوانەش پشکنینی زۆر ورد و توند بۆ ئەو گەشتانەی کە ڕوو لە فڕۆکەخانەکانی دەکەن.&nbsp;
هاوکات لە دوای ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان هەردوو وڵات لە ساڵی 2020، گەشتە ئاسمانییە بازرگانییەکان بە بەردەوامی لە نێوان ئیسرائیل و ئیمارات ئەنجام دەدرێن.

ڕووداوی فڕۆکەکەی فڵای دوبەی بــــەهـۆی فــڕانــدنـــەوە نــەبــــووە

سەرۆکوەزیرانی عێراق: 30ـی ئەیلوول وەک دوا وادە دادەنێێن بۆ کۆتاییهێنان بە ئەرکی سەربازیی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بە ڕابەرایەتیی ئەمریکا و کشانەوەی تەواوەتیی هێزەکانیان لە عێراق، وادەیەکی نەگۆڕ و یەکلاکەرەوەیە&nbsp;

نووسینگەی سەرۆکوەزیرانی عێراق لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس رایگەیاند، ئەم لێدوانانەی سەرۆکوەزیران لە ڕۆژی چوارشەممە و لە دوای کۆبوونەوەی ناوبراو هاتووە لەگەڵ ژەنەڕاڵ "براد کوپەر"،فەرماندەی سێتکۆم (فەرماندەییی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا).

هاوکات، کشانەوەی ئەم هێزانە بە مانای کۆتاییهاتنی ئەو بوونە سەربازییە دێت کە لە ساڵی 2003ـوە بە هێرشی هاوپەیمانان و بە ڕابەرایەتیی ئەمریکا بۆ سەر ڕژێمی سەدام حوسێن دەستی پێکرد، پێشتریش لە ساڵی 2024، واشنتن و بەغدا ڕێککەوتبوون لەسەر قۆناغ بە قۆناغی کەمکردنەوە و کۆتاییهێنان بە ئۆپەراسیۆنە سەربازییە بەرتەسکترەکانی هاوپەیمانان دژی گرووپی چەکداریی داعش.

&nbsp;لە ڕاگەیەندراوەکەشدا هاتووە،٣٠ی ئەیلوول وادەی نەگۆڕ و کۆتایی دەبێت بۆ تەواوبوونی ئەرکی سەربازیی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی دژی داعش لە عێراق و کۆتاییهێنان بە چوونەدەرەوەی سەرجەم هێزەکانیان.
ئاماژەی بەوەشکردووە: (1ـی تشرینی یەکەم وەرچەرخانێکی نوێ دەبێت لە مێژووی عێراقدا، چونکە وڵاتەکە لە هەر بوونێکی سەربازیی بیانی پاک دەبێتەوە.&nbsp;
ئەمەش لەکاتێکدایە، لە بەیاننامەکەدا جەخت لەوە کراوەتەوە کە خستنەژێردەستی تەواوی چەک لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدا، مەرجێکی سەرەکی و بنەڕەتییە بۆ هەنگاونانی عێراق بەرەو قۆناغێکی نوێی گەشەپێدان و ئاوەدانی.&nbsp;


هەریەکە لە زەیدی و کوپەر جەختیان لەوە کردووەتەوە کە پەیوەندییەکانی نێوان عێراق و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەچێتە قۆناغێکی نوێوە بۆ هاوکاریی ئابووری و ئەمنی لەسەر بنەمای ڕێزگرتن لە سەروەریی خاکی هەردوولا و بەرژەوەندییە هاوبەشەکان.&nbsp;
بەرپرسێکی ئەمریکی بە ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێسی ڕاگەیاندووە، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێشبینی دەکات تاوەکو 30ـی ئەیلوول کشانەوەی هێزەکانی تەواو بکات، بەڵام ڕەتی کردەوە ژمارەی ئەو سەربازانە ئاشکرا بکات کە لە عێراق ماونەتەوە، یاخود شوێنی نوێی جێگیرکردنەوەیان دیاری بکات.&nbsp;
بەپێی ڕاپۆرتێکی ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێس، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و عێراق و هاوبەشەکانی هاوپەیمانان سەرکەوتنی گەورەیان لە تێکشکاندنی داعشدا بەدەستهێناوە، لە ئێستاش بەدواوە هێزە ئەمنییەکانی عێراق بە هەماهەنگی پێشمەرگە و دامەزراوە ئەمنییەکانی دیکەی هەرێمی کوردستانیشەوە ڕابەرایەتیی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریستان لە عێراق دەکەن ساڵی ڕابردوو هێزەکانی ئەمریکا لە زۆربەی بنکە سەربازییەکانی ناوچەکانی تری عێراق کشانەوە، بەڵام لە هەرێمی کوردستان بوونی خۆیان پاراست.&nbsp;
لە دوای 28ـی شوبات و دەستپێکردنی جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران، بنکەکانی ئەو هێزانە لە هەرێم بە بەردەوامی ڕووبەڕووی هێرش بوونەتەوە و لە ڕوانگەی مێژووییەوە، ئامادەیی سەربازیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە عێراق لە ساڵی 2007 و لە ترۆپکی ئۆپەراسیۆنەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی چەکداراندا، گەیشتە زیاتر لە 170 هەزار سەرباز.&nbsp;
لە کانوونی یەکەمی 2011دا، دوا یەکەی هێزە شەڕکەرەکانی ئەمریکا خاکی عێراقیان بەجێهێشت. بەڵام لە ساڵی 2014 و لەگەڵ سەرهەڵدانی گرووپی داعش و کۆنترۆڵکردنی رووبەرێکی بەرفراوان لە خاکی عێراق و سووریا، لەسەر داواکاری و بانگهێشتی فەرمیی حکوومەتی عێراق، هێزەکانی ئەمریکا جارێکی دیکە گەڕانەوە و پاش ئەوەی داعش دەسەڵاتی بەسەر ئەو ناوچانەدا لەدەستدا کە کۆنترۆڵی کردبوون، ئۆپەراسیۆنە سەربازییە سەرەکییەکانی هاوپەیمانان لە ساڵی 2021 کۆتاییان پێهات.

 پێشبینی دەکرێت تاوەکو 30 ئەیلول هێزەکانی ئەمریکا بکشێنەوە

ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق: بە بۆنەی "ڕۆژانی سەروەری"یەوە، لە ڕۆژی چوارشەممەی ئەم هەفتەیەوە تاوەکو ڕۆژی شەممەی داهاتوو، پشووی فەرمی بێت لە سەرجەم دامەزراوەکانی دەوڵەتدا.
ئەمڕۆ یەکشەممە 27ـی ئەیلوولی 2026، نووسینگەی ڕاگەیاندنی سەرۆک وەزیران رایگەیاند، ئێوارەی دوێنێ شەممە، عەلی فالح زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عێراق، سەرپەرشتیی بیستەمین کۆبوونەوەی ئاسایی ئەنجومەنی وەزیرانی کردووە، لە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ لەبارەی پێشهاتە گشتییەکانی وڵات و چەند دۆسیەیەکی گرنگ کراوە، هەروەها بڕیاری پێویست لەسەر بابەتەکانی ناو خشتەی کار دراون.
ڕاگەیەندراوەکە ڕوونیکردووەتەوە، بۆ ئاهەنگگێڕان بە بۆنەی "ڕۆژانی سەروەری"ی کۆماری عێراقەوە، ئەنجومەنی وەزیران بڕیاریداوە پشووی فەرمی لە سەرجەم دامەزراوەکانی دەوڵەتدا ڕابگەیەنێت، کە لە ڕۆژی چوارشەممە (30ـی ئەیلول) دەستپێدەکات و تاوەکو ڕۆژی شەممە (3ـی تشرینی یەکەم) دەخایەنێت، ڕۆژی یەکشەممە (4ـی تشرینی یەکەم)یش دەوامی فەرمی دەستپێدەکاتەوە.
هاوکات، هاوکات بڕیاریدا بڕی پارەی یەدەگ بۆ پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەی نەخۆشخانەی ئیبن سینا لە بەغدا زیاد بکرێت.&nbsp;

چوار رۆژ پشووی فەرمی راگەیەندرا

فڕۆکەخانەی ئیمام خومەینی گەشتەكانی بۆ عێراق و سێ‌ وڵاتی دیكە ڕادەگرێت و دەڵێت، گەشتەکانمان بۆ تورکیا، چین و چەند وڵاتێکی تر ئاسایی بەردەوامن.

ئەمڕۆ شەممە 26ـی ئەیلوولی 2026، فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ئیمام خومەینی لە تاران هەڵوەشاندنەوەی گەشتە ئاسمانییەکانی بۆ عێراق، ئیمارات، عومان و جۆرجیا ڕاگەیاند، لە بەرامبەردا جەختی کردەوە، کە گەشتەکانیان بۆ وڵاتانی تورکیا، مالیزیا، چین، پاکستان، ڤێتنام و ئەفغانستان بەپێی خشتەی پێشوەختە بەردەوامن.

ئاماژەی بەوەشکردووە، کە هەوڵەکانیان بەردەوامە بۆ ئەوەی لە زووترین کاتدا گەشتە ئاسمانییە ڕاگەیەندراوەکان دەست پێ بپۆڕێننەوە.

هاوکات، ئەم هەنگاوەی ئێران دوای ئەوە دێت کە وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا سزای بەسەر 34 لایەنی پەیوەندیدار بە کەرتی فڕۆکەوانیی ئێراندا سەپاند، کە 27 کۆمپانیای فڕۆکەوانی دەگرێتەوە.

ئەمەش لەکاتێکدایە، حکومەتی عێراق ڕایگەیاندووە، کە لە گفتوگۆی ڕاستەوخۆدایە لەگەڵ ئیدارەی ئەمریکا بە مەبەستی بەدەرهێنانی هەندێک لە فڕۆکەخانەکانی عێراق لە بڕیاری قەدەغەکردنی گەشتە ئاسمانییەکانی ئێران.

سینەمای قەلەم

گەڕان بکە بۆ نوێترین فیلم و دراما جیهانیەکان لە سینەمای قەڵەم بە زمانی کوردی و بیانی

رۆژهەلاتی ناوەڕاست