کاتێک باس لە گەشتکردن بۆ بۆشایی ئاسمان دەکرێت، زۆربەی خەڵک بیر لە مەترسییەکانی تیشکدان و نەبوونی ئۆکسجین دەکەنەوە، بەڵام ڕاستییەکی زانستی سەرسوڕهێنەر هەیە کە پێی دەوترێت "خاوبوونەوەی کات" (Time Dilation)، بەپێی تیۆرییەکانی ئەنیشتاین، کات شتێکی جێگیر نییە و پەیوەندی بە خێرایی و کێشکردنەوە هەیە، ئەمەش بەو مانایەیە کە تەمەنی مرۆڤ لە بۆشایی ئاسماندا وەک سەر زەوی تێپەڕ نابێت.

تیۆری ڕێژەیی و کات
ئەلبێرت ئەنیشتاین لە تیۆری ڕێژەیی تایبەتدا سەلماندی کە هەرچەندە مرۆڤ خێراتر بڕوات، کات بۆی خاوتر دەبێتەوە، کەشتیوانەکان کە لە وێستگەی بۆشایی نێودەوڵەتیدا (ISS) دەژین، بە خێرایییەکی زۆر (نزیکەی 28 هەزار کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) بە دەوری زەویدا دەسووڕێنەوە، ئەم خێرایییە وا دەکات کات بۆ ئەوان کەمێک خاوتر بڕوات بە بەراورد بەو کەسانەی لەسەر زەوین.

تاقیکردنەوەی دووانەکان (The Twin Paradox)
بۆ سەلماندنی ئەم دیاردەیە، ناسا تاقیکردنەوەیەکی لەسەر دوو برای دووانە ئەنجامدا (سکۆت و مارک کێڵی)، سکۆت کێڵی بۆ ماوەی ساڵێک لە بۆشایی ئاسمان مایەوە، لە کاتێکدا براکەی لەسەر زەوی بوو، دوای گەڕانەوەی، دەرکەوت کە سکۆت بە بڕی چەند میلی چرکەیەک لە براکەی گەنجتر ماوەتەوە، هەرچەندە ئەم جیاوازییە زۆر کەمە، بەڵام بنەمایەکی فیزیایی گرنگ دەسەلمێنێت.

کێشکردن و کات
جگە لە خێرایی، "کێشکردن"یش کار لە کات دەکات، بەپێی ڕێژەیی گشتی، کات لەو شوێنانەی کێشکردنیان بەهێزە (وەک سەر زەوی) خاوتر دەڕوات و لەو شوێنانەی کێشکردن کەمە (وەک بۆشایی ئاسمان) خێراتر دەڕوات، لێرەدا ململانێیەک لە نێوان "خێرایی" و "کێشکردن" دروست دەبێت، لە وێستگەی بۆشایی ئاسماندا کاریگەری خێراییەکە زیاترە، بۆیە کەشتیوانەکان کەمێک گەنجتر دەمێننەوە.

کاریگەرییە بایۆلۆژییەکان لەسەر تەمەن
جگە لە فیزیای کات، بۆشایی ئاسمان بە شێوەیەکی بایۆلۆژیش کار لە تەمەن دەکات:

تێلۆمێرەکان: زاناکان تێبینییان کردووە کە "تێلۆمێر" (کۆتایی کرۆمۆسۆمەکان کە نیشانەی پیرییە) لە بۆشایی ئاسماندا درێژ دەبنەوە، بەڵام دوای گەڕانەوە بۆ سەر زەوی خێرا کورت دەبنەوە.

فشاری جەستەیی: نەبوونی کێشکردن دەبێتە هۆی لاوازبوونی ماسولکەکان و ئێسکەکان، کە ئەمە وەک جۆرێک لە "پیریی خێرا" لە جەستەدا دەردەکەوێت.
سەرچاوە پشتگیرەکان:
NASA (2019). The Twins Study: Results and Implications .

Einstein, A. (1915). The General Theory of Relativity.

Nature Journal. Genomic impact of long-term spaceflight on the human body.

Hawking, S. A Brief History of Time: From the Big Bang to Black Holes.