توتڕکی ڕەش تەنها میوەیەکی بەتام نییە، بەڵکو بەپێی توێژینەوە نوێیەکان، یەکێکە لەو خۆراکانەی کە بە (Superfood) دادەنرێت بەهۆی کاریگەرییە ڕاستەوخۆکانی لەسەر درێژکردنەوەی تەمەنی خانەکان.

گرنگترین سوودە سەلمێندراوەکانی توتڕکی ڕەش:

1- بەهێزکردنی توانای فێربوون و یادەوەری
توێژینەوەیەک کە لە گۆڤاری (Journal of Agricultural and Food Chemistry) بڵاوکراوەتەوە، دەریخستووە کە خواردنی بەردەوامی توتڕکی ڕەش یارمەتی مێشک دەدات لە شیکردنەوەی زانیارییەکاندا، ماددە دژە ئۆکسانەکانی ناو ئەم میوەیە پەیوەندی نێوان دەمارەخانەکان باشتر دەکەن، ئەمەش وادەکات مێشک بە چالاکی بمێنێتەوە و کێشەی لەبیرچوونەوەی کاتی کەم ببێتەوە.

2- پاراستنی تەندروستی دڵ و خوێنبەرەکان
لێکۆڵینەوەیەکی زانکۆی (Harvard) ئاماژە بەوە دەکات کە ماددەی ئەنتۆسیانین، کە لە توتڕکی ڕەشدا بە زۆری هەیە، دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی پەستانی خوێن و نەرمکردنەوەی خوێنبهەرەکان، ئەمە مەترسی جەڵتەی دڵ بە ڕێژەیەکی بەرچاو کەم دەکاتەوە، چونکە ڕێگری دەکات لە نیشتنی چەوری لە ناو دەمارەکاندا.

3- کۆنتڕۆڵکردنی کێش و هەوکردنەکان
بەپێی توێژینەوەیەکی کلینیکی، ئەو کەسانەی توتڕکی ڕەش دەخۆن، ئاستی سووتانی چەوری لە جەستەیاندا زیاد دەکات، ڕیشاڵە تواوەکانی ناو ئەم میوەیە یارمەتی هاوسەنگکردنی هۆرمۆنی ئەنسۆلین دەدەن، ئەمەش وادەکات جەستە کەمتر چەوری کۆبکاتەوە.

4- تەندروستی دەم و ددان
توێژینەوەیەکی زانستی لە ساڵی 2013دا دەریخستووە کە ئاوی توتڕکی ڕەش خاوەن تایبەتمەندییەکی دژە بەکتریایە, ئەم میوەیە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی ئەو بەکتریایانەی کە دەبنە هۆی هەوکردنی پووک و کلۆربوونی ددان، چونکە ماددەی پۆلیفینۆڵی تێدایە کە ڕێگری لە گەشەی میکرۆبەکان دەگرێت.

5- سەرچاوەیەکی دەوڵەمەندی مەنگەنیز
توتڕکی ڕەش بڕێکی زۆر لە کانزای مەنگەنیزی تێدایە کە زۆر کەس پشتگوێی دەخەن، مەنگەنیز کلیلێکی سەرەکییە بۆ گەشەی ئێسک و بەهێزبوونی کۆئەندامی بەرگری، هەروەها یارمەتی جەستە دەدات بۆ هەرسکردنی پرۆتین و چەورییەکان بە شێوەیەکی دروست.

سەرەڕای سوودە زۆرەکانی، خواردنی توتڕکی ڕەش بۆ هەندێک کەس ڕەنگە ببێتە هۆی کێشە، بەپێی ڕێنماییە پزیشکییەکان، ئەم کەسانە پێویستە وریای بن یان لێی دووربکەونەوە:

1- ئەو کەسانەی کێشەی گورچیلە یان زراویان هەیە:
توتڕکی ڕەش بڕێکی زۆر لە ماددەی ئۆکزالاتی تێدایە، کاتێک ڕێژەی ئەم ماددەیە لە جەستەدا زۆر دەبێت، دەبێتە هۆی دروستبوونی بەردی گورچیلە یان بەردی زراو، بۆیە ئەو کەسانەی پێشینەی ئەم نەخۆشییانەیان هەیە، پێویستە بە بڕێکی زۆر کەم بیخۆن.

2- کەسانی تووشبوو بە هەستیاری (Allergy):
هەندێک کەس تووشی هەستیاری دەبن بە میوە وردەکان (Berries)، ئەگەر دوای خواردنی، هەستت بە خوران، سووربوونەوەی پێست، یان ئاوسانی لێو و زمان کرد، پێویستە یەکسەر خواردنی ڕابگریت، چونکە ڕەنگە نیشانەی هەستیارییەکی توند بێت.

3- ئەوانەی کێشەی هەوکردنی کۆلۆنیان هەیە:
بەهۆی هەبوونی بڕێکی زۆر لە ڕیشاڵ و دەنکە زۆرە وردەکانی ناو توتڕکەکە، ڕەنگە ببێتە هۆی وروژاندنی کۆلۆن لەو کەسانەی کە تووشبووی نەخۆشی کۆلۆنی دەمارگیر (IBS) یان هەوکردنی ڕیخۆڵەن، خواردنی بە بڕی زۆر دەبێتە هۆی سکچوون یان غازاتی زۆر.

4- پێش نەشتەرگەری:
بلاکبێری کاریگەری هەیە لەسەر ڕێژەی شەکر لە خوێندا، پزیشکان ئامۆژگاری دەکەن کە بەلایەنی کەمەوە دوو هەفتە پێش ئەنجامدانی هەر نەشتەرگەرییەک خواردنی ڕابگیرێت، بۆ ئەوەی لە کاتی نەشتەرگەری و دوای نەشتەرگەری کۆنتڕۆڵی شەکری خوێن تێک نەچێت.

5- ئەو کەسانەی دەرمانی دژە کەمخوێنی یان شلکەرەوەی خوێن دەخۆن:
بلاکبێری ڤیتامین کەی تێدایە کە ڕۆڵی هەیە لە خەستکردنەوەی خوێندا، ئەگەر تۆ دەرمانی شلکەرەوەی خوێن وەک (وارفارین) بەکاردەهێنیت، خواردنی بڕێکی زۆر لەم میوەیە ڕەنگە کاریگەری دەرمانەکە کەم بکاتەوە، پێویستە پێشتر ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت.

6- منداڵی زۆر بچووک:
دەنکە وردەکانی ناو توتڕکی ڕەش ڕەنگە بۆ منداڵی زۆر بچووک (خوار تەمەن یەک ساڵ) قووتدانی قورس بێت یان ببێتە هۆی هەستیاری گەدە، باشترە بە بڕی زۆر کەم و بە شێوەی شەربەتی پاڵێوراو بخورێتەوە.

ئەنجامگیری توێژینەوەکان:
زاناکان ئامۆژگاری دەکەن کە ڕۆژانە 50-80 گرام لەم میوەیە بخورێت، چونکە دەبێتە هۆی دابینکردنی پێویستییە بنەڕەتییەکانی جەستە بۆ بەرگری دژی نەخۆشییە درێژخایەنەکان، توتڕکی ڕەش تەنها خۆراک نییە، بەڵکو پارێزەرێکی سروشتییە بۆ تەواوی ئەندامەکانی جەستە, هەروەها خۆراک شوینی ڕێنمایی پزیشکی ناگرێتەوە باشترە سەرەتا ڕاوێژ بە پزیشکی پسپۆڕ بکرێت.

سەرچاوە زانستییەکان:

National Institutes of Health (NIH)

Journal of Agricultural and Food Chemistry

Harvard T.H. Chan School of Public Health